Słownik

Miękkie zasoby firm

zasoby do których należy społeczność oraz relacje społeczne z otoczeniem. Nie są do końca sformalizowane i określone. Zmiany którym podlegają dane zasoby są nieprzewidywalne i niekontrolowane. Zalicza się do nich:
ludzi wykwalifikowanych, zmotywowanych z aspiracjami i postawami
kulturę, czyli utrwalone wzorce zachowania, normy i wartości
wiedzę czyli zasoby informacji użytecznej dla funkcjonowania firmy
markę, czyli społeczny odbiór firmy i jej produktów
dostęp do rynku, czyli prawnie i(lub) społecznie utrwalone kontakty z nabywcami.
 

 

Mikroekonomia

dział ekonomii zajmujący się badaniem i opisem zjawisk gospodarczych związanych z indywidualnymi decyzjami producentów i konsumentów oraz wzajemnych zależności między tymi zjawiskami. Główną dziedziną mikroekonomii jest teoria rynku, analizująca zależności pomiędzy popytem i podażą i problem równowagi na poszczególnych rynkach: dóbr materialnych, usług oraz czynników produkcji. W tym kontekście zajmuje się ona także problematyką optymalizacji wyborów producentów (dotyczących rozmiarów i struktury produkcji oraz metod wytwarzania) i konsumentów (w odniesieniu do rozmiarów i struktury konsumpcji).
Analiza mikroekonomiczna ma charakter cząstkowy, dotyczy szczegółowych badań konkretnych aspektów życia gospodarczego, pomijając ich związki z resztą gospodarki. Takie uproszczenia są niezbędne do zbadania i zrozumienia ich istoty i nie umniejszają zasadności sformułowanych wniosków, w razie potrzeby założenia upraszczające mogą zostać zweryfikowane.
 

 

Mikrootoczenie

otoczenie konkurencyjne lub otoczenie bliższe przedsiębiorstwa — w ekonomii jest to ogół podmiotów gospodarczych (konkretnych organizacji lub grup), które wpływają na przedsiębiorstwo i na które przedsiębiorstwo może wpływać. Mikrootoczenie określa warunki funkcjonowania i rozwoju przedsiębiorstwa w określonej branży i na danym geograficznie rynku. Jest związane z rynkiem lub rynkami, na których działa firma. W jego skład wchodzą wszystkie elementy rynku — od konkurencji poprzez kooperantów po klientów. Ta część rzeczywistości otaczającej firmę ma na nią najbardziej widoczny wpływ, ale także odwrotnie — firma może wpływać na to bliższe otoczenie poprzez odpowiednie zarządzanie, marketing.

Do mikrootoczenia należą w szczególności:
konkurenci (też konkurenci potencjalni),
klienci (odbiorcy dóbr),
dostawcy surowców,
producenci dóbr substytucyjnych i komplementarnych,
regulatorzy rynku,
siła robocza,
właściciele (akcjonariusze),
sojusznicy strategiczni.


Konkurenci przedsiębiorstwa to inne organizacje konkurujące z nim o zasoby, przeważnie klientów i pieniądze. Przedsiębiorstwa mogą również konkurować o różnego rodzaju zasoby inne niż środki pieniężne przeznaczone na wydatki konsumpcyjne. Dwie całkowicie niezależne organizacje mogą konkurować o uzyskanie kredytu od banku dysponującego ograniczonymi środkami na akcję kredytową. Firmy konkurują także o wysokiej jakości siłę roboczą, przełomowe wynalazki i patenty, również o rzadkie surowce.

Klienci (odbiorcy) to wszyscy ci, którzy płacą za nabywane wyroby lub usługi przedsiębiorstwa. Często powiązanie transakcji z klientami jest bardzo zawikłane. W wielu przypadkach kupując wyrób danej firmy nie kupujemy go bezpośrednio od niej, tylko u niezależnej firmy, która jest pośrednikiem w rozprowadzaniu tego produktu. Klientami nie muszą być osoby fizyczne. Można tu wymienić na przykład szpitale, hurtowników oraz producentów. Bardzo ważne dla przedsiębiorstwa są informacje o klientach. Najczęściej uzyskuje się je na podstawie badań rynkowych oraz sprawozdań przedstawicieli handlowych. Obecnie wiele firm koncentruje się na określonych grupach konsumentów lub regionach. Klienci wywierają także duży nacisk dotyczący opakowań, serwisu, ogólnej jakości produktów itd. Zrozumienie klientów jest jednym z podstawowych czynników powodzenia działalności gospodarczej. Firmy które to wykorzystują trafiają swoim produktem dokładnie w potrzeby klientów.

Dostawcy to organizacje dostarczające zasoby innym organizacjom. Każde przedsiębiorstwo korzysta z usług wielu dostawców. Jedni dostarczają surowce, inni maszyny i wyposażenie. Banki i agencje kredytowe dostarczają niezbędnego kapitału do prowadzenia działalności gospodarczej. Pośrednicy pracy dostarczają zasobów ludzkich. Istnieją również dostawcy informacji ułatwiającej działalność przedsiębiorstwa oraz firmy wyspecjalizowane w przetwarzaniu informacji na użytek przedsiębiorstw (np. opracowywanie prognoz gospodarczych). Współczesne organizacje starają się unikać uzależnienia od jednego dostawcy. Spowodowane jest to groźbą paraliżu firmy w momencie wypadnięcia dostawcy z rynku, bądź jego wewnętrznymi problemami

Regulatorzy to jednostki, które mogą kontrolować, regulować lub w inny sposób oddziaływać na politykę i praktyki organizacji. Wyróżnia się dwa rodzaje regulatorów.

Pierwszy to agencje regulacyjne, powołane przez rząd w celu ochrony społeczeństwa przed różnymi praktykami gospodarczymi lub ochrony jednej organizacji przed inną. Można tu wymienić dla przykładu Agencję Ochrony Środowiska lub Komisja Nadzoru Finansowego. Mają one bardzo duży wpływ na przedsiębiorstwa. Muszą one ponosić na przykład koszty ochrony środowiska, bądź utrzymania odpowiednich norm jakościowych produkowanych przez siebie produktów.

Drugim rodzajem regulatora jest grupa interesu. Są to grupy pragnące wywierać wpływ na prowadzoną przez przedsiębiorstwa działalność gospodarczą. Grupy interesów nie dysponują oficjalnymi atrybutami władzy. Mogą jednak wywierać znaczny wpływ, wykorzystując środki masowego przekazu do zwrócenia uwagi opinii publicznej na swoje racje. Na przykład organizacje walczące z alkoholizmem wywierają nacisk na producentów napoi alkoholowych, firmy samochodowe, władze lokalne oraz bary i restauracje. Przykładami grup interesu może być również Unia Konsumentów oraz Krajowa Organizacja Kobiet.

Organizacje muszą się nią zajmować, zwłaszcza gdy jest zorganizowana w związkach zawodowych, czyli zorganizowanych formach zrzeszania się pracowników. Mogą one wywierać silny wpływ na prowadzoną przez przedsiębiorstwo politykę płac i zatrudnienia. Menedżerowie nie mogą ich ignorować.

Są oni poważnym problemem dla współczesnych menedżerów. Dzieje się tak ponieważ coraz więcej akcjonariuszy, stara się wpłynąć na kierownictwo firm, w których mają swe udziały. Często wykorzystują oni możliwość obligowania menedżerów do wypracowywania w krótkim czasie konkretnych wyników. Powoduje to niechęć do angażowania się w często bardziej korzystne, ale długoterminowe przedsięwzięcia.

Sojusznicy strategiczni to przedsiębiorstwa współpracujące ze sobą w ramach wspólnego przedsięwzięcia. Sojusze strategiczne pomagają firmom uzyskiwać od innych doświadczenie którego im brakuje. Tworzenie aliansów strategicznych pozwala ich uczestnikom na rozłożenie ryzyka, ułatwia dostęp do wiedzy, informacji, doświadczenia czy technologii stosowanej przez partnerów, współfinansowanie inwestycji itp. Menedżerowie muszą jednak uważać, by nie ujawnić ważnych dla konkurencji informacji.

Do analizy otoczenia konkurencyjnego służą:
analiza strukturalna sektora, zwana analizą pięciu sił Portera,
profil ekonomiczny sektora,
punktowa ocena atrakcyjności sektora,
koncepcja gron,
mapa grup strategicznych,
krzywa doświadczeń,
ocena potencjału globalizacyjnego sektora.
 

 

Monopol

struktura rynkowa charakteryzująca się:
występowaniem na rynku tylko jednego dostawcy lub producenta danego towaru, który kontroluje podaż i ceny, oraz wielu odbiorców;
występowaniem barier uniemożliwiających innym firmom wejście na rynek (np. ustawodawstwo, patenty, koszty itp.);
unikatowością produktu monopolu (nie posiada on dobrego lub bliskiego substytutu).
Monopol może mieć charakter:
państwowy - kiedy prawo danego państwa pozwala świadczyć usługi lub produkować określony asortyment towarów tylko jednemu podmiotowi (np. monopol spirytusowy, monopol loteryjny itp.);
wymuszony - kiedy jeden z producentów towaru/usługi osiąga taką pozycję na rynku, że pozostali producenci bankrutują;
naturalny - wynikający z natury dostarczanej usługi/towaru, gdy ze względów technicznych konkurencja wielu podmiotów jest niemożliwa lub utrudniona (np. koleje żelazne, dostarczanie prądu elektrycznego i gazu, telekomunikacja itp.).
W przypadku monopolów naturalnych i wymuszonych w wielu krajach świata tworzone jest specjalne prawodawstwo które reguluje zmonopolizowany rynek, w sposób sztuczny tworząc na nim warunki do powstania i rozwoju konkurencji.
 

 

Motywowanie

polega na takim wykorzystywaniu mechanizmów motywacji, by zapewniały zaangażowanie pracowników na rzecz sukcesu organizacji, zachęcały do podnoszenia kwalifikacji i dawały satysfakcję z pracy. Polega na wpływaniu na postawy i zachowania człowieka za pośrednictwem określonych bodźców.
System motywacyjny: system oddziaływań organizacji na uczestników, którego celem jest zachęcenie ich do podejmowania zachowań korzystnych oraz unikania zachowań niekorzystnych z punktu widzenia całości.

behawioryzm - czynniki zewnętrzne
psychodynamiczne - wewnętrzne wyznaczniki (hierarchia potrzeb Maslowa)
poznawcze - rola informacji

Motywowanie to „proces świadomego i celowego oddziaływania na motywy postępowania ludzi poprzez stwarzanie środków i możliwości realizacji ich systemów wartości i oczekiwań dla osiągnięcia celu motywującego”.(A. Kozdrój, 1990)
Aby osiągnąć najlepsze efekty, unika się nadmiernej motywacji, która przez zwiększenie napięcia, wpływa na obniżenie skuteczności działania. O właściwym poziomie motywowania mówi prawo Bircha. (s. Borkowska) Według niego najbardziej skuteczna, pod względem osiąganych wyników, jest motywacja średnia, gorsze wyniki są przy zastosowaniu motywacji zbyt słabej lub zbyt wysokiej. Najpopularniejsze koncepcje motywacji to teorie treści, kładące nacisk na czynniki wewnętrzne, powodujących, że człowiek postępuje w określony sposób. Teorie procesu, mówiące o tym w jaki sposób i za pomocą jakich celów konkretny człowiek jest motywowany.
Według G. H. Hofstede (Reykowski, 1970), dla określonych grup pracowników, motywatorami są różne wartości oferowane im przez pracodawcę:
robotnicy zazwyczaj wybierają dobre warunki pracy, wyższe zarobki, pewność pracy, zdrowie, stosunki międzyludzkie
pracownicy umysłowi preferują angażującą pracę, prestiż i status zawodowy, autonomiczność, możliwość wykorzystania swojego potencjału, szanse rozwoju i awansu
dla kobiet ważne są wartości rodzinne, stosunki interpersonalne, poczucie bezpieczeństwa i stałość pracy, możliwość wzrostu zarobków.
Teoria oczekiwań podaje trzy podstawowe sposoby na zwiększenie motywacji u pracowników:
zwiększenie oczekiwań, że w wyniku pracy nastąpi osiągnięcie celu. Główne działanie menadżera to przekonanie pracowników, że mogą osiągnąć zamierzone wyniki, w oparciu o posiadane kwalifikacje. Zwiększenie oczekiwań następować może przez szkolenie pracowników, podział zadań na podstawie kwalifikacji.
Zwiększenie instrumentalności wyniku, oznaczające podniesienie prawdopodobieństwa, że cel zostanie nagrodzony po jego osiągnięciu. Jeśli jednak nagroda jest dla pracownika nieatrakcyjna poziom motywacji nie wzrośnie, przeciwnie - ulegnie obniżeniu.
Zwiększenie wartości samych nagród. Menadżer powinien dobrze znać podległych mu pracowników i ich preferencje, aby stworzyć im szanse i możliwość uzyskania nagród uznawane przez nich za cenne.
Bodźce motywacyjne powinny mieć charakter zmienny, ponieważ zależą od niestałych aspektów funkcjonowania organizacji: od struktury organizacyjno–kwalifikacyjnej załogi, celów i zadań firmy, organizacji pracy czy technologii. Z tego powodu, aby utrzymać optymalny poziom motywowania, należy okresowo badać stopień oddziaływania określonych sposobów motywowania na pracowników.
 

 

Nadwyżka

sytuacja na rynku danego dobra lub usługi, kiedy bieżące ceny rynkowe różnią się od ceny równowagi. Termin ten jest powszechnie stosowany w ekonomii w odniesieniu do nadwyżki popytu oraz nadwyżki podaży, więc na tym przykładzie będzie go najłatwiej wytłumaczyć.

Aby zrozumieć całkowicie istotę nadwyżki podaży i popytu, należy powiedzieć parę słów o cenie równowagi. Jest to cena równoważąca dany rynek, to znaczy cena, przy której popyt na dane dobro lub usługę jest równy podaży tego dobra lub usługi. Kiedy cena bieżąca jest mniejsza od ceny równowagi, mamy wtedy do czynienia z nadwyżką popytu, natomiast jeżeli cena bieżąca jest wyższa od ceny równowagi, powoduje to wystąpienie nadwyżki podaży.

Nadwyżka popytu oznacza mówiąc bardzo skrótowo, niedobór produkowanego dobra lub oferowanej usługi. Jest to zatem sytuacja, gdy przy danej cenie (cenie niższej od ceny równowagi), wielkość popytu, czyli zgłaszane przez konsumentów zapotrzebowanie na dane dobro lub usługę, przewyższa podaż, czyli ilość, którą jest w stanie dostarczyć rynek, albo inaczej mówiąc, wyprodukować producenci. Popyt przewyższa więc w tej sytuacji podaż, a różnica między wielkością popytu, a wielkością podaży, to właśnie nadwyżka popytu.


Nadwyżka podaży jest natomiast sytuacją całkowicie odwrotną. Oznacza, że na danym rynku pojawiła się nadwyżka produkowanego dobra lub usługi. Przy danej cenie (cenie wyższej od ceny równowagi), ilość chętnych do zakupu danego dobra, czyli zgłaszane przez konsumentów zapotrzebowanie (popyt), na dane dobro lub usługę, jest mniejsza od ilości, która jest dostarczana na rynek (podaż). Oznacza to, że podaż przewyższa popyt i ponownie różnica między wielkością podaży, a wielkością popytu będzie w tym przypadku równoznaczna z nadwyżką podaży.
 

 

Naganiacz

osoba zachęcająca innych ludzi do kupna/sprzedaży akcji, funkcjonująca zazwyczaj na publicznych forach i grupach dyskusyjnych poświęconych tematyce giełdowej. Powszechność tego zjawiska można uzasadniać względami praktycznymi (rzekomy wpływ na zmianę wartości akcji danej spółki, celem zakupienia ich taniej lub sprzedania drożej), bądź też psychologiczno-emocjonalnymi (mechanizm obronny – poszukiwanie wspólnoty odniesień w przypadku otwarcia pozycji przynoszącej stratę). Naganianie bywa także postrzegane jako rodzaj prowokacji, mającej na celu wygenerowanie dużej ilości wpisów na temat danej spółki (swoista odmiana trollowania i dezinformacji), bądź też w kategoriach spisku dużych inwestorów, rzekomo finansujących dla swoich interesów działalność niektórych naganiaczy.

Należy również podnieść prawny aspekt tego rodzaju działalności – narusza ona przepisy Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 r. w sprawie informacji stanowiących rekomendacje dotyczące instrumentów finansowych, lub ich emitentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 206, poz. 1715) oraz art. 39 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2005 r. Nr 183, poz. 1538 z późn. zm.) – zakazana jest manipulacja instrumentem finansowym, który stanowi, m.in. rozpowszechnianie za pomocą środków masowego przekazu w tym internetu, lub inny sposób fałszywych lub nierzetelnych informacji albo pogłosek, które wprowadzają lub mogą wprowadzić w błąd w zakresie instrumentów finansowych, jeśli osoba rozpowszechniająca takie informacje wiedziała lub przy dołożeniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że są to informacje nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd.
 

 

Należność

uprawnienie osoby fizycznej lub prawnej do otrzymania w określonym terminie określonego świadczenia rzeczowego lub pieniężnego od innej osoby fizycznej lub prawnej w rachunkowości podmiotów gospodarczych należności są kategorią wyłącznie pieniężną i oznaczają wszelkie przewidywane przychody środków pieniężnych, stanowią aktywa podmiotu gospodarczego w tym przypadku powstanie należności jest efektem prowadzonej działalności gospodarczej i poprzedza przypływ środków pieniężnych do podmiotu gospodarczego można je podzielić wg różnych kryteriów, wśród których do najważniejszych należą:
1) obszar rozliczeń - należności krajowe i zagraniczne termin płatności - należności krótkoterminowe i długoterminowe,
2) stopień wymagalności - należności prawidłowe (terminowe) i przeterminowane (przedawnione),
3) tytuł powstania - należności z tytułu dostaw, robót i usług, wypłaconych zaliczek, kar umownych, karnych odsetek itd.,
4) osoba dłużnika - należności od odbiorców produktów i usług, od pracowników, budżetowe itd.,
5) stopień realności - pewne, wątpliwe, sporne, nieściągalne przeciętny okres regulowania należności - tj. czas od momentu ich powstania do momentu wpływu środków pieniężnych z tytułu danej należności - nazywa się cyklem należności i jest wykorzystywany w analizie sytuacji finansowej podmiotów gospodarczych
 

 

Negocjacje

dwustronny proces komunikowania się, którego celem jest osiągnięcie porozumienia, gdy przynajmniej jedna strona nie zgadza się z daną opinią lub z danym rozwiązaniem sytuacji. Negocjacje to sposób porozumienia się w celu rozwiązania konfliktu oraz dojścia do porozumienia obydwu stron, proces wzajemnego poszukiwania takiego rozwiązania które satysfakcjonowałoby zaangażowane w konflikt strony.

Według największych autorytetów z dziedziny negocjacji z Uniwersytetu Harvardzkiego, Rogera Fishera i Williama Ury {1991}, podstawowe elementy negocjacji Wygrany/Wygrany to:

1.Odseparowanie ludzi od rzeczywistego problemu.
2.Skupienie się na celach a nie na pozycjach.
3.Rozszerzanie opcji w celu obustronnych zysków.
4.Odniesienie się do ustalonych wcześniej standardów czy procedur.

Fazy negocjacji prowadzące do kompromisu:
Analiza i ocena sytuacji
zdefiniowanie problemu
zdefiniowanie korzyści i interesów obu stron
opracowanie możliwości
zbieranie informacji
Planowanie
podjęcie decyzji odnośnie do planu działania
wybór priorytetów własnych interesów
opracowanie nowych możliwości i kryteriów
porozumienie stron

Problemy przy negocjacjach:
różnica w postrzeganiu faktów
poczucie frustracji i złość
trudności w komunikowaniu się
brak aktywnego słuchania
angażowanie się w osobiste potyczki

Style negocjacji:
Sposób prowadzenia negocjacji w różnych krajach może być różny. Różnice wynikają z odmienności kulturowych czy nawet sposobu postrzegania czasu. Style negocjacyjne można podzielić wg 4 kryteriów:

kultura propartnerska – protransakcyjna
ceremonialna – nieceremonialna
monochroniczna – polichroniczna
powściągliwa – eksperesyjna

propartnerska protransakcyjna
nastawienie na dobre kontakty z ludźmi
pierwszy kontakt nawiązuje się zazwyczaj pośrednio (poprzez targi, na konferencjach czy biorąc udział w misjach handlowych)
unika się konfrontacji podczas dyskusji
prawnicy nie biorą udziału w głównej części negocjacji
 nastawienie na szybkie robienie interesów
kontakt często nawiązywany jest bezpośrednio
w przypadku nieporozumień polega się na spisanych kontraktach, a nie na stosunkach osobistych
 
ceremonialna nieceremonialna
za pomocą ceremonii okazuje się szacunek drugiej stronie
do partnerów zwraca się zwykle po nazwisku
rytuały są liczne i rozbudowane
 zachowanie nieceremonialne nie jest postrzegane jak brak szacunku
często do partnerów mówi się po imieniu
rytuałów jest mało i nie są one skomplikowane
 
polichroniczna monochroniczna
dobre stosunki między ludźmi są ważniejsze niż punktualność
wszelkie harmonogramy traktuje się bardzo elastycznie
spotkania są często przerywane
 punktualność to podstawa
harmonogramy i terminy traktuje się bardzo poważnie
spotkania są rzadko przerywane
 
powściągliwa ekspresyjna
ludzie mówią ciszej, rzadko sobie przerywają
dystans pomiędzy partnerami jest na długość wyciągniętej ręki
mało się gestykuluje
mimika jest ograniczona
nie patrzy się długo w oczy
 ludzie mówią głośno i często sobie przerywają
dystans pomiędzy partnerami wynosi około pół długości ręki, kontakt dotykowy jest częsty
dużo się gestykuluje
często patrzy się w oczy
 

 

netto

w ekonomii oznacza „po potrąceniach”. Cena netto jest więc ceną po potrąceniu podatków, lub innymi słowy, przed ich naliczeniem.

W praktyce pojęcia ceny netto używa się do określenia, że cena nie uwzględnia podatku VAT, w przeciwieństwie do ceny brutto, która podatek VAT zawiera.
Ważną uwagą jest tu fakt, iż całkowicie prawidłowe wykorzystanie pojęcia „ceny netto” powinno brać pod uwagę również inne podatki, takie jak akcyza. W gospodarce przyjęło się jednak stosować pojęcie ceny netto rozumianej jedynie jako ceny przed naliczeniem podatku VAT. Tak też należy rozumieć cenę netto przedstawioną na fakturze VAT (jako cenę zawierającą już ewentualną akcyzę).

Cenę netto na podstawie ceny brutto wyliczamy następująco: Cena netto = Cena brutto / (1+ stawka podatku VAT)
 

 

NIP

Numer Identyfikacji Podatkowej  – dziesięciocyfrowy kod, służący do identyfikacji podmiotów płacących podatki w Polsce. Nadawany jest przez naczelnika urzędu skarbowego.

Trzy pierwsze cyfry każdego NIP oznaczają kod urzędu skarbowego, który nadał dany numer. W kodzie tym występują wyłącznie cyfry od 1 do 9 – teoretycznie cyfra 0 nie powinna być w nim generowana. W wyjątkowych przypadkach kod urzędu skarbowego może zawierać jednak cyfrę 0 na drugiej pozycji, gdyż w roku 2004 dla kilkudziesięciu urzędów skarbowych uczyniono wyjątek od dotychczasowej reguły, i tak np. kod 106 oznacza Małopolski Urząd Skarbowy w Krakowie, więc nadany przez niego NIP 106-00-00-062 jest prawidłowy. W przeszłości NIP zwyczajowo zapisywało się, oddzielając grupy cyfr łącznikiem. Obecnie nadawany jest bez znaków łącznika.

Dziesiąta cyfra NIP jest cyfrą kontrolną, obliczaną według specjalnego algorytmu:

1.Pomnożyć każdą z pierwszych dziewięciu cyfr odpowiednio przez wagi: 6, 5, 7, 2, 3, 4, 5, 6, 7.
2.Zsumować wyniki mnożenia.
3.Obliczyć resztę z dzielenia przez 11 (operacja modulo 11).
NIP jest tak generowany, aby nigdy w wyniku tego dzielenia nie wyszła liczba 10.
 

 

Obligacje

papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Są to papiery masowego obrotu, występują więc w seriach. W przeciwieństwie do akcji, obligacje nie dają ich posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach. Obligacje reprezentują prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek, co oznacza, iż przyznają identyczne uprawnienia.

Wyróżniamy:
obligacje skarbowe (rządowe) - emitowane przez Skarb Państwa
obligacje komunalne lub inaczej obligacje municypalne - emitowane przez samorządy terytorialne
obligacje podmiotów prywatnych (osób fizycznych i prawnych), np. obligacje przedsiębiorstw

Okres do wykupu to liczba lat, w których emitent zobowiązuje się wywiązywać z obowiązków, jakie nakłada na niego obligacja. Data wykupu oznacza termin, kiedy dług przestanie istnieć, gdyż emitent wykupi obligację.

Obligacje z okresem wykupu:

od 1-5 lat – nazywa się obligacjami krótkoterminowymi,
od 5-12 – nazywa się obligacjami średnioterminowymi,
powyżej 12 lat – nazywa się obligacjami długoterminowymi,
obligacje wieczyste zwane konsolami nie są nigdy wykupywane, a ich posiadacz otrzymuje nieskończony strumień odsetek, zwany rentą wieczystą.

Obligacje można dzielić na kuponowe i zerokuponowe. Obligacje zerokuponowe (zero coupon bonds) są zwykle emitowane z dyskontem, a w terminie zapadalności następuje jednorazowa płatność w wysokości ich wartości nominalnej. Obligacje kuponowe (coupon bonds) wiążą się z okresową płatnością kuponu, którego wysokość jest zwykle zależna od ratingu emitenta. Oprocentowanie obligacji może być stałe bądź zmienne. Zwykle wysokość kuponu obligacji o zmiennym oprocentowaniu przedstawiana jest w formie "stopa bazowa + x%", np. WIBOR + 0,5%. Możliwe jest także oprocentowanie uzależnione od stopy inflacji (takie obligacje emituje polski Skarb Państwa[2]). Innym rodzajem obligacji są obligacje dochodowe, które wypłacają odsetki tylko w przypadku, gdy emitent uzyska zysk (np. z inwestycji, która była finansowana poprzez emisję obligacji).

Wiele emisji obligacji zawiera klauzulę, która daje inwestorowi lub emitentowi prawo do podjęcia określonych działań. Ze względu na sposób wykupu wyróżniamy:
obligacje o jednym terminie wykupu - nie można ich wykupić przed terminem zapadalności
obligacje o kilku terminach wykupu (multiple dated bonds) - emitent może wykupić obligacje lub obligatariusz zażądać wykupu tylko w kilku wcześniej ustalonych terminach
obligacje z opcją wykupu (callable bonds) - emitent ma prawo wykupić obligacje przed terminem zapadalności
obligacje z opcją sprzedaży (putable bonds) - obligatariusz ma prawo zażądać wykupu obligacji przed terminem zapadalności
obligacje z opcją przedłużenia (extendable bonds) - emitent może przedłużyć stosunek obligacyjny ponad termin wymagalności
obligacje zamienne zwane konwertywami (convertible bond) - emitent, zamiast wykupywać obligacje, może wymienić je na wyemitowane przez siebie akcje
obligacje wymienne (exchangable bonds) - obligatariusz może wymienić obligacje na inne papiery wartościowe posiadane przez emitenta
obligacje z warrantem subskrypcyjnym lub prawem pierwszeństwa - posiadacz obligacji ma prawo nabyć akcje nowej emisji przed innymi inwestorami
obligacje częściowo opłacone (partly paid) - nabycie obligacji odbywa się w ratach. Część zapłaty następuje w chwili otrzymania obligacji, zaś reszta zapłaty w terminie późniejszym. Inwestor może zrezygnować z opłacania pozostałej wartości obligacji, ale traci w ten sposób zaliczkę.

Obligacje najbezpieczniejsze, czyli otrzymujące najwyższe ratingi, są emitowane przez organizacje ponadnarodowe i rządy państw. Obligacje posiadające niski rating są określane mianem obligacji śmieciowych (junk bonds). Inwestowanie w nie jest ryzykowne, ale może przynieść ponadprzeciętny zysk. Nabywcy obligacji ponoszą oprócz ryzyka kredytowego, które jest spowodowane możliwością niewypłacenia odsetek lub niewykupienia obligacji, także ryzyko stopy procentowej i związane z płynnością. Zmiany stóp procentowych mogą spowodować spadek wartości obligacji, zaś niska płynność obligacji (np. mało znanych przedsiębiorstw) utrudnia ich sprzedaż..
 

 

Obrót

wpływy brutto lub należności brutto ze sprzedaży towarów czy usług dostarczonych przez dany podmiot gospodarczy.

Skalę działalności przedsiębiorstwa ustala się na podstawie zysków lub strat. Mówiąc bardziej ogólnie to globalny przychód ze sprzedaży dóbr i usług osiągnięty przez dany podmiot gospodarczy w określonym czasie. Obrót odnosi się do zbytu produktów, tj do odpłatnych transferów własności, ale także do cesji praw oraz najmu przedmiotów.

W dziedzinie finansów i przy pośrednictwie jest on równy wysokości agia i prowizji oraz opłat ubezpieczeniowych i maklerskich.

Z kolei w rachunkowości obrót odnotowywany jest po stronie kredytowej w rachunku bieżącym danego podmiotu lub przedsiębiorstwa. Podobnie jak cena może być wyrażony kwotą bez podatku lub po opodatkowaniu.

Obrót, a wielkość przedsiębiorstwa
Pojęcie obrotu służy do wyrażenia wielkości handlowej danego przedsiębiorstwa. W poszczególnych dziedzinach działalności finansowej występują różne pojęcia „obrotu”. Np. w prawie podatkowym rozumie się przez nie ogólną sumę wpływów za sprzedane towary i usługi, z tym jednak, że poszczególne systemy prawa podatkowego modyfikują to pojęcie co do zakresu przedmiotowego (np. wprowadzają wyłączenia z obrotu) lub czasowego (np. włączają do obrotu kwoty należne, których w danym roku podatkowym jeszcze nie otrzymano
 

 

Ochrona dóbr osobistych

Dobra osobiste są przymiotem każdej osoby fizycznej. Dobra osobiste są nierozerwalnie związane z człowiekiem, nie ma na to wpływ w szczególności stan psychiczny czy też inne okoliczności. Zatem do podstawowych cech tych praw zalicza się niezbywalność i niedziedziczność. Oznacza to że prawa do dóbr osobistych wygasają wraz ze śmiercią osoby, która była do nich uprawniona.

Unormowanie dóbr osobistych zostało ujęte w kodeksie cywilnym jednakże przepisy kc nie definiują pojęcia prawa do dóbr osobistych. Kodeks cywilny wskazuje jedynie w art. 23. ogólną zasadę, że dobra osobiste, wymienione w nim przykładowo, pozostają pod ochroną prawa cywilnego, i to niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Nie wskazuje on natomiast środków ochrony, a więc sankcji przewidzianych na wypadek ich naruszenia. Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.
 

 

Odsetki

koszt pozyskania kapitałów klientów dla banku (np. depozytów) lub przychód wynikający z udostępnienia przez bank kapitałów (np. kredytów). Różnica pomiędzy odsetkami płaconymi a pobieranymi przez bank to dochód odsetkowy netto, zwany również marżą odsetkową.

Wysokość odsetek zależy od stopy procentowej (p), wielkości kapitału (k) i czasu (t), na jaki został on udostępniony. Istotny jest również zastosowany kalendarz naliczania odsetek, który określa liczbę dni w roku (d) użytą do obliczeń. W zależności od przyjętego rozwiązania może być to 360 lub 365 dni. Polskie prawo bankowe nie narzuca żadnego z ww. sposobów, naliczanie odsetek reguluje umowa zawarta między bankiem i klientem.
W prawie podatkowym odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych są naliczane według wzoru zaproponowanego w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach.
 

 

Oferta

jeden ze sposobów zawarcia umowy, polegający na złożeniu przez oferenta oświadczenia woli drugiej stronie, zwanej tradycyjnie oblatem.
 
 Oświadczenie woli 
Zgodnie z art. 66 § 1 k.c., oświadczenie woli musi zawierać istotne postanowienia przyszłej (oferowanej) umowy. Oprócz essentialia negotii oświadczenie woli musi zawierać stanowczą propozycję zawarcia umowy.
Ofertą nie będzie więc oświadczenie, które zawiera w swej treści jedynie elementy informacyjne. Takie oświadczenie (wszelkie ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje, skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób), zgodnie z art. 71 k.c., będzie jedynie zaproszeniem do zawarcia umowy (do 2003 roku nazywało się ono zaproszeniem do rokowań, co jak się wydaje, lepiej tłumaczy charakter).
Oprócz istotnych postanowień umowy oferta może oczywiście zawierać także inne elementy przyszłej umowy, a więc accidentalia negotii czy naturalia negotii.

 Oblat
Wbrew literalnemu brzmieniu art. 66 § 1 ("drugiej stronie") kc przyjmuje się powszechnie, że oferta może być złożona nie tylko indywidualnie oznaczonemu podmiotowi, ale również bliżej nie oznaczonej grupie podmiotów (publicznie).

 Związanie oferenta ofertą, termin związania
Oferent może oczywiście określić w ofercie termin oczekiwania na odpowiedź oblata. Termin ten może oznaczyć zupełnie dowolnie. Nie można więc skutecznie podnosić zarzutów, że termin ten był zbyt krótki.

Sytuacja komplikuje się, gdy oferta nie określa tego terminu. W takich sytuacjach zastosować należy normę z art. 66 § 2 k.c..

W przypadku śmierci związanie ofertą przechodzi w zasadzie na spadkobierców. Nie reguluje tego co prawda kodeks, niemniej rozwiązanie takie jest powszechnie akceptowane. Wyjątki od powyższej reguły mogą oczywiście wynikać z treści oferty, z ustawy, czy z okoliczności towarzyszących danej ofercie (np. oferowana umowa musi zostać wykonana przez ściśle określoną osobę, np. ze względu na jej uzdolnienia artystyczne).

W myśl panujących poglądów milczenie oblata może oznaczać zgodę na zawarcie umowy wówczas, gdy przepis prawny wyraźnie tak stanowi lub ustali się obowiązywanie takiej reguły znaczeniowej w stosunkach pomiędzy nim a oferentem.

 Odwołanie oferty 
W stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana. Jest to możliwe jedynie przed zawarciem umowy, tak więc oświadczenie o odwołaniu musi zostać złożone oblatowi przed wysłaniem przez niego oświadczenia o przyjęciu oferty. Oferty nie można odwołać, jeżeli wynika to z jej treści (oferta nieodwołalna) lub określono w niej termin przyjęcia.

Dopuszczalne jest również odwołanie oferty nieskierowanej do indywidualnego podmiotu, ale do bliżej nieokreślonej zbiorowości. W takiej sytuacji oferta może zostać cofnięta, co jednak nie ma wpływu na umowy zawarte wskutek oświadczeń oblatów, złożonych przed odwołaniem oferty.

W obrocie profesjonalnym oblat może przyjąć ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień (przyjęcie modyfikujące), jeżeli:
zmiany lub uzupełnienia nie zmieniają istotnie treści oferty,
w ofercie nie zastrzeżono, że może być przyjęta jedynie bez zastrzeżeń.
Zabezpieczeniem interesów oferenta jest możliwość sprzeciwienia się zawarciu umowy w kształcie wynikającym z akceptacji z zastrzeżeniami. Sprzeciw taki powinien zostać wyrażony niezwłocznie.

Przyjęcie lub odrzucenie oferty są oświadczeniem woli oblata. Należy wskazać, że w obrocie oświadczenie to często składane będzie poprzez przystąpienie (umowa adhezyjna).
 

 

Opcja walutowa

(ang. fx option, currency option) – umowa zawarta pomiędzy nabywcą (kupującym) a wystawcą (sprzedającym), według której nabywca ma prawo a nie obowiązek do kupna albo sprzedaży określonej ilości waluty CUR1 za walutę CUR2 według określonego kursu bazowego w uzgodnionym dniu lub jakimś odcinku czasu. Za zakupione prawo nabywca płaci wystawcy premię (ang. premium), ponieważ wystawca w ten sposób zostaje zobowiązany do realizacji prawa nabywcy.

Opcja walutowa jest instrumentem pochodnym, którego instrumentem pierwotnym (niekiedy zwanym instrumentem bazowym) jest kurs wymiany walutowej. Wysokość tego kursu (tj. kurs rozliczenia) jest ustalany w dniu zawierania transakcji.

Opcja walutowa w odróżnieniu od zwykłej transakcji spot na walucie, czy kontraktu fx forward, jest transakcją o nieliniowym (niesymetrycznym) profilu wyniku finansowego. Jest to rezultatem udzielenia nabywcy prawa mówiącego o tym, czy w dniu wygaśnięcia instrumentu zdecyduje się on na zgłoszenie wystawcy chęci do realizacji nabytych praw.

Opcja przyznająca nabywcy opcji prawo do kupna waluty bazowej kursu walutowego nazywana jest opcją kupna (ang. call). Z kolei opcja przyznająca nabywcy opcji prawo do sprzedaży waluty bazowej kursu walutowego nazywana jest opcją sprzedaży (ang. put).

Nabywca opcji kupna zrealizuje swoje prawo, gdy w dniu wygaśnięcia poziom kursu referencyjnego – Qtm, jest wyższy niż ustalony kurs strike – K. Natomiast nabywca opcji sprzedaży zrealizuje swoje prawo, gdy w dniu wygaśnięcia poziom kursu referencyjnego Qtm<K.

W rodzinie opcji wyróżnia się trzy grupy opcji:

1.Opcja europejska – nabywca może zrealizować swoje prawo jedynie w dniu wygaśnięcia opcji,
2.Opcja amerykańska – nabywca może zrealizować swoje prawo od momentu nabycia instrumentu do dnia wygaśnięcia opcji,
3.Opcja bermudzka – nabywca może zrealizować swoje prawo w z góry określonych przedziałach czasu do terminu wygaśnięcia opcji. Zatem opcja bermudzka jest instrumentem pośrednim w stosunku do opcji europejskiej i amerykańskiej.
 

 

Opłata skarbowa

zwana także opłatą stemplową - stanowi formę ekwiwalentu za czynności organów administracji publicznej, podejmowane w indywidualnych sprawach. Czynności te obejmują dokonanie czynności urzędowych, wydanie zaświadczeń, zezwoleń oraz niektórych dokumentów.
 
Opłata skarbowa może być uiszczana w różny sposób. W szczególności należy wskazać sposób zapłaty:
poprzez wniesienie podania na papierze stemplowym;
poprzez opatrzenie podania znakami opłaty skarbowej;
gotówką w kasie urzędu;
bezgotówkowo przelewem na konto właściwego urzędu.

W Polsce, zgodnie z obowiązującą ustawą, opłatę skarbową wnosi się:
w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej:
dokonanie czynności urzędowej na podstawie zgłoszenia lub na wniosek zainteresowanej strony,
wydanie zaświadczenia na wniosek zainteresowanej strony,
wydanie zezwolenia (pozwolenia, koncesji),
złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii – w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym.
w sprawach urzędowych
za dokonanie czynności urzędowej, wydanie zaświadczenia oraz zezwolenia (pozwolenia) przez podmiot inny niż organ administracji rządowej i samorządowej, w związku z wykonywaniem zadań z zakresu administracji publicznej,
za złożenie w takim podmiocie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii.

Znaczki skarbowe jako sposób wnoszenia opłaty skarbowej w Polsce wycofane zostały z końcem 2006 roku na podstawie nowej ustawy o opłacie skarbowej z dnia 16 listopada 2006 r. W chwili obecnej na podstawie ustawy o zmianie ustawy o opłacie skarbowej z dnia 13 czerwca 2007 r. można ponownie korzystać ze znaków opłaty skarbowej ( znaczków skarbowych ) - od dnia 26 lipca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. (Uregulowania zmieniono decyzją Rady Ministrów z dnia 03.04.2007 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o opłacie skarbowej, przedłożony przez ministra finansów. Rządowa propozycja miała umożliwiać podatnikom wykorzystanie do końca 2007 r. posiadanych znaczków skarbowych, kupionych w ciągu ostatnich 12 lat, jednak w Sejmie w formie poprawki sejmowej przedłużono ten okres do 31.12.2008 r.)

Obecnie opłatę skarbową wnosi się:
w kasie właściwego organu podatkowego
na rachunek właściwego organu podatkowego
w formie inkasa w przypadku gdy Rada Gminy zarządzi pobór opłaty skarbowej w ten sposób i wyznaczy inkasentów.

Obowiązek zapłaty opłaty skarbowej powstaje z chwilą:
dokonania zgłoszenia lub złożenia wniosku o dokonanie czynności urzędowej
złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia
z chwilą złożenia dokumentu w organie administracji publicznej, sądzie lub organie wykonującym zadania z zakresu administracji publicznej niebędącym organem administracji rządowej ani samorządowej
w przypadku użycia w innej sprawie zaświadczenia wydanego w związku ze sprawą w której nie podlegało ono opłacie skarbowej
 

 

Osoba fizyczna

w obowiązującym prawie każdy człowiek. Osoba fizyczna przysługuje tzw. zdolność prawna – może ono mieć prawa i obowiązki wynikające z przepisów prawa cywilnego (np. być dłużnikiem czy spadkobiercą). W Polsce zdolność prawna osób fizycznych rozpoczyna się z chwilą narodzin urzędowo stwierdzonych w akcie urodzenia i trwa do momentu śmierci oznaczonej w akcie zgonu. Zdolność prawną mają zarówno dorośli, jak i dzieci, które np. mają prawo do dziedziczenia majątku po zmarłych krewnych.

Od zdolności prawnej należy odróżnić zdolność do czynności prawnych. Posiadanie jej uzależnione jest od wieku. Pełną zdolność do czynności prawnych mają tylko pełnoletni oraz osoby małoletnie, które zawarły związek małżeński. Osoba całkowicie ubezwłasnowolniona decyzją (orzeczeniem) sądu wojewódzkiego (np. z powodu choroby psychicznej, narkomanii czy alkoholizmu) oraz dziecko do lat 13 nie może samo zaciągać zobowiązań, ponieważ nie ma zdolności do czynności prawnych. Może natomiast dokonywać czynności prawnych tylko w drobnych sprawach (np. kupna artykułów żywnościowych, prasy itp.). Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają osoby, które ukończyły 13 lat oraz te, które zostały, orzeczeniem sądu, częściowo ubezwłasnowolnione (np. mogą rozporządzać swoim zarobkiem).
 

 

Osoba prawna

podmiot stosunków cywilnoprawnych. Na gruncie polskiego kodeksu cywilnego z 1964 osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Osobowość prawną przyznaną szczególnymi przepisami posiadają m.in. przedsiębiorstwa państwowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółdzielnie, fundacje.

Osobami prawnymi nie są szkoły, jednostki wojskowe, urzędy państwowe czy gminne.

Osoba prawna działa przez swoje organy (czyli wewnętrzne władze, np. dyrektora, zarząd) w sposób przewidziany w odpowiedniej ustawie i opartym na niej statucie.