Słownik

Giełda papierów wartościowych

rynek, na którym maklerzy dokonują na rachunek klientów transakcji kupna-sprzedaży papierów wartościowych, np. akcji, obligacji (skarbowych i korporacyjnych), warrantów, opcji lub certyfikatów inwestycyjnych.
W Polsce działaność Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie została wznowiona 16 kwietnia 1991 r.
 

 

Giełda towarów

rynek, na którym w określonym czasie i miejscu zawierane są transakcje kupna-sprzedaży towarów jednorodnych pod względem jakości. Przedmiotem handlu na giełdach towarowych są więc towary masowe o wspólnych cechach typowych dające się ująć w standardy. Na giełdzie dokonuje się transakcji bez fizycznej obecności towarów, a jedynie na podstawie ich charakterystyki i standaryzacji określonej w kontrakcie. W giełdowych składach towarowych, producenci mogą zdeponować swój towar, który zostanie przebadany pod kątem jakości i otrzyma określony standard. Deponujący jako potwierdzenie przyjęcia towaru otrzymuje kwit składowy, tak zwany warrant, który jako papier wartościowy może być przedmiotem obrotu na giełdzie.
Cechami towarów giełdowych są:
jednorodność dająca się ująć w standardy,
trwałość,
istnienie masowości podaży i popytu dla danego towaru.
 

 

Giełda walorów

pod względem wartości zawieranych transakcji, obroty na giełdach walorów znacznie przewyższają obroty towarami i usługami. Podmiotami uczestniczącymi w giełdach walorów są przede wszystkim banki, władze monetarne państwa, a także przedsiębiorstwa i osoby fizyczne – reprezentowane przez brokerów. Wśród giełd walorów najważniejszą rolę odgrywają rynki papierów wartościowych, akcji i obligacji.
 

 

Global depository Receipt

(GDR) (Globalny [Międzynarodowy] Kwit Depozytowy) - certyfikat (rodzaj papieru wartościowego) wydawany najczęściej przez banki międzynarodowe w więcej niż jednym kraju. Certyfikat jest poświadczeniem akcji złożonych w depozycie banku - emitenta certyfikatu (akcje nabywane są w spółkach, w których inwestorzy mogliby mieć trudności z lokowaniem kapitału ze względu np. na położenie za granicą, a więc GDR-y mają za zadanie ułatwienie obrotu akcjami spółek zagranicznych). GDR-y są notowane w obrocie publicznym i mogą być przedmiotem zbycia czy ustanowienia na nich ograniczonych praw rzeczowych, ich kurs jest często zbliżony do wartości rynkowej akcji, na których podstawie certyfikaty są wystawiane. Bardzo podobnym w kształcie papierem do Globalnych Kwitów Depozytowych są tzw. ADR-y. W terminologii nazewniczej GDR-y mogą też być spotykane pod nazwą Global Depositary Receipt.ccc
 

 

Gwarancja

prawo przysługujące konsumentowi tylko jeżeli otrzymał on od sprzedawcy dokument gwarancyjny – tzw. kartę gwarancyjną, co do jakości rzeczy sprzedanej. W razie wątpliwości poczytuje się, że wystawca dokumentu jest obowiązany do usunięcia wady fizycznej rzeczy lub do dostarczenia rzeczy wolnej od wad, jeżeli wady te ujawnią się w ciągu terminu określonego w gwarancji. Gwarancja nie jest obowiązkowa dla żadnej ze stron, tzn. że ani producent nie musi udzielić gwarancji, ani konsument nie musi korzystać z uprawnień z tytułu gwarancji kupując daną rzecz. Jest to dodatkowa umowa stron. Jeżeli w gwarancji nie zastrzeżono innego terminu, to wynosi on 1 rok od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana, Art. 577 § 2 k.c.
 

 

Hipoteka

zabezpieczenienie wierzytelności, czyli obciążenie nieruchomości prawem na mocy którego wierzyciel może dochodzić swoich roszczeń z nieruchomości dłużnika. Hipoteka zabezpiecza wierzytelności pieniężne w określonej kwocie jak również roszczenia o nieprzedawnione odsetki oraz koszty postępowania. Aby ustanowić hipotekę , prócz zgody stron potrzebny jest wpis do księg wieczystych.
 

 

Holding

organizm gospodarczy, składający się z odrębnych osób prawnych – spółek kapitałowych, z których wszystkie są podporządkowane tzw. spółce matce. Holding nie ma osobowości prawnej, a jest tworzony dla wspólnego celu gospodarczego określanego na poziomie całej grupy, a nie pojedynczych spółek.
 

 

Hossa

długotrwały okres wzrostu cen papierów wartościowych lub towarów notowanych na giełdzie.Hossa wystepuje w przypadku, gdy główne indeksy giełdy ulegają wzrostowi, co znaczy, że ceny większości spółek wzrastają.Początek hossy jest jednym z sygnałów polepszenia się koniunktury. Hossa na rynku papierów wartościowych jest kojarzona ze wzrostem gospodarki.
 

 

Informacja poufna

Informacja poufna - informacja dotycząca emitenta lub papieru wartościowego, która nie została przekazana do publicznej wiadomości, a która po ujawnieniu mogłaby w istotny sposób wpłynąć na cenę papieru wartościowego.

Złożenie zlecenia kupna lub sprzedaży papieru wartościowego przez osobę, która dysponuje informacjami poufnymi na temat spółki czy danego papieru wartościowego i z tego powodu stawia ją w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do innych uczestników rynku jest nazywane insider trading. Najbardziej spektakularne przykłady wykorzystywania informacji poufnych w grze na giełdzie to przypadki przejęć przedsiębiorstw lub wykupu akcji. Ogłasza się wówczas wezwanie do składania zapisów na sprzedaż akcji, podając w nim oferowaną cenę. Ktoś, kto - w ten czy inny sposób - wszedł wcześniej w posiadanie takiej informacji, może zarobić, składając odpowiednio wcześniej zlecenie kupna (wzywający określa zazwyczaj cenę na poziomie wyższym od kursu na giełdzie, by zachęcić w ten sposób inwestorów do sprzedaży akcji). W chwili, gdy rynek reaguje na informację wzrostem ceny wykorzystujący insider trading może zrealizować zysk. Wykorzystywanie informacji poufnych w obrocie jest zabronione prawem, bowiem kto w obrocie papierami wartościowymi wykorzystuje informację poufną, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat i grzywny do 5 000 000 zł.

 

Inkaso

(również inkaso dokumentowe) - to warunkowa forma płatności, polegająca na pobraniu przez bank od kupującego na rzecz sprzedającego określonej należności, w zamian za wydanie powierzonych przez sprzedającego dokumentów, zgodnie z ustalonymi warunkami.

Przedmiotem inkasa mogą być dokumenty handlowe (np.: faktura, świadectwo pochodzenia, dokumenty transportowe, dokumenty ubezpieczeniowe itd.) i finansowe (np. weksel, czek, kwit depozytowy, banknot, akcja, obligacja).

Wyróżnia się inkaso natychmiastowe, zgodnie z którym podawca inkasa otrzymuje od banku podaną w treści inkasa kwotę niezwłocznie po złożeniu dokumentów oraz inkaso terminowe, które zapewnia płatność należności w wyznaczonym terminie po wydaniu dokumentów płatnikowi. W praktyce stosowane jest także inkaso towarowe, zgodnie z którym określona instytucja (np. bank) wydaje towar pod warunkiem wykonania świadczenia wskazanego przez zleceniodawcę.

Sprzedający wysyłając towar nie ma pewności, czy inkaso zostanie rzeczywiście wykupione, a nabywca nie jest w stanie przed uiszczeniem zapłaty zbadać zgodności towaru z ustaleniami kontraktowymi, dlatego inkaso nie jest polecaną formą płatności dla kontrahentów niedarzących się dużym zaufaniem.
 

 

Insider Trading

(lub insider dealing) to transakcje akcjami danej spółki akcyjnej dokonywane przez osoby mające dostęp do informacji niejawnych dotyczących tej spółki.
Do takich osób należą najczęściej:
insajderzy - osoby zatrudnione w danej spółce publicznej
audytorzy i brokerzy - osoby zatrudnione w innych podmiotach mających uprzywilejowany dostęp do informacji niejawnych z tytułu pełnionej funkcji na rzecz spółki.
Transakcje dokonywane przez ww. osoby są karane z mocy ustawy ze względu na to, że posiadając ważne informacje przed ich upublicznieniem można łatwo przewidzieć jaka będzie reakcja rynku po ich publikacji i wykorzystać to w celu osiągnięcia zysku.
 

 

Insourcing

przekazanie procesów lub działań biznesowych jednostki, realizowanych w ramach działalności gospodarczej przez zewnętrznych usługodawców/dostawców do wewnętrznej, wyodrębnionej i wyspecjalizowanej komórki organizacyjnej.

Decyzja o wykorzystaniu insourcingu wynikać może np. z chęci przejęcia kontroli nad krytycznymi procesami biznesowymi lub włączenia do organizacji kluczowych kompetencji. Jednym z powodów insourcingu może być też uniknięcie zwolnień w firmie poprzez zatrudnienie pracowników zagrożonych redukcją, do zadań realizowanych do tej pory w ramach outsourcingu. Działalność realizowana w ramach insourcingu może być również świadczona odpłatnie podmiotom zewnętrznym.

Słowo insourcing stosowane jest również w znaczeniu przenoszenia procesów i związanych z nimi miejsc pracy z zagranicy do kraju podmiotu macierzystego (inne określenie to inshoring). Przyczyny tak rozumianego insourcingu są zazwyczaj strategiczne, a jego celem może być chęć przejęcia kontroli nad kluczowym dla danego podmiotu procesem, redukcja podatków, obniżka kosztów zatrudnienia lub transportu, podniesienie jakości świadczonych usług, poziomu zadowolenia klientów itp.

Insourcing uważany jest za metodę złożoną i kosztowną, po którą winno się sięgać z rozwagą, a wdrażać ją – w miarę możliwości stopniowo i jedynie wobec braku alternatywy.

Wybór strategii (outsourcing czy insourcing) powinien być poprzedzony m.in. analizą opłacalności.

Insourcing jest przeciwieństwem outsourcingu.
 

 

Interesariusz

(ang. stakeholders) - są to osoby lub inne organizacje, które uczestniczą w tworzeniu projektu (biorą czynny udział w jego realizacji) lub są bezpośrednio zainteresowane wynikami jego wdrożenia. Interesariusze mogą wywierać wpływ na daną organizację.

Podział interesariuszy
Do interesariuszy wewnętrznych (internal stakeholders) zalicza się osoby, wobec których odpowiedzialność za wykonanie projektu ponosi kierownik projektu. Natomiast interesariusze zewnętrzni (external stakeholders) to ci, którzy wywierają wpływ działając w otoczeniu organizacji.

Podział interesariuszy:
WEWNĘTRZNI
1.Pracownicy
2.Udziałowcy
3.Rady nadzorcze
ZEWNĘTRZNI
1.Klienci
2.Dostawcy
3.Konkurenci
4.Władze państwowe
5.Grupy szczególnych interesów
6.Instytucje finansowe
7.Media
8.Związki zawodowe
9.Inne grupy interesariuszy

Charakterystyka interesariuszy
Pracownicy - są osobami odpowiedzialnymi za wykonanie całego projektu, a także za jego wdrożenie. Tworzą zespoły projektowe.
Udziałowcy i rady nadzorcze - wywierają wpływ na organizację dzięki prawu do głosowania. Nie ingerują w sprawy prowadzenia organizacji, lecz czerpią dochody ze swoich akcji.
Klienci - ich rola polega na wymianie środków pieniężnych na wyroby lub usługi organizacji. Pod nazwą klient kryją się różne instytucje i organizacje np.: osoby fizyczne, inne firmy, szkoły, dystrybutorzy, szpitale.
Dostawcy - zaopatrują organizację w materiały, surowce, a także inne usługi.
Konkurenci - konkurencja korzystnie wpływa na rozwój organizacji motywując ją do rozszerzania swej działalności, a także do uzyskiwania lepszych efektów, dążenia do ekspansji na nowe rynki.
Władze państwowe - kontrolują działania organizacji w celu ochrony interesu publicznego i zapewniają przestrzeganie zasad wolnego rynku.
Grupy szczególnych interesów - osoby zrzeszające się w grupy i szerzące swoje poglądy na temat jakiegoś konkretnego zagadnienia, wyrażające swoje opinie na dany temat.
Instytucje finansowe - są to np.: firmy ubezpieczeniowe, banki handlowe - z których organizacje czerpią środki finansowe na rozwój firmy, realizację projektu itp.
Media - umożliwiają kontakt między zewnętrznymi i wewnętrznymi podmiotami rynku, pomagają w rozpowszechnianiu informacji o działaniach firmy, a także o realizacji projektu.
Związki zawodowe - zajmują się sprawami personalnymi w organizacji.
Inne grupy interesariuszy - pozostałe grupy osób zainteresowane daną organizacją lub projektem.
 

 

Inwestor

osoba fizyczna lub prawna, która dokonuje inwestycji, czyli podejmuje takie działania gospodarcze, w których efekty pojawiają się raczej w przyszłości niż natychmiast.
 

 

Inwestor strategiczny

podmiot posiadający w innej jednostce co najmniej 50% udziałów, dysponujący odpowiednimi środkami finansowymi oraz know-how, mającymi zapewnić spółce dalszy rozwój.
 

 

Inwestowanie

proces występujący w gospodarce polegający na odkładaniu przez podmioty gospodarcze część środków finansowych i zamianę ich na inwestycje.

Inwestowanie jest jedną z form działalności człowieka w dziedzinie szeroko rozumianej ekonomii. Pojęcie to ma szeroki zakres i może obejmować szereg działań w rynkowym ustroju gospodarczym. Przez inwestowanie rozumiemy zazwyczaj odłożenie w czasie konsumpcji, wyrzeczenie się bieżącej korzyści na rzecz uzyskania dodatkowych profitów w przyszłości.

Inwestowanie – to lokowanie środków w różnego rodzaju inwestycje. Ma ono na celu nie tylko osiągnięcie zysku, ale również rozwój. Są to aktywne działania i starania mające na celu podniesienie naszych wartości i otwieranie nowych perspektyw, obarczonych jednak ryzykiem w zależności od skali i form przedsięwzięcia.
 

 

Inwestycja

nakład gospodarczy na tworzenie lub zwiększanie majątku trwałego.

Inwestycja to wydatki przedsiębiorstw na dobra, które mogą być użyte do produkcji innych dóbr i usług. Jest to tzw. "efekt korzyści odroczonych w czasie". Inwestycja to wyrzeczenie się obecnych, pewnych korzyści na rzecz niepewnych korzyści w przyszłości.
Inwestycje dzielą się na inwestycje w kapitał trwały oraz inwestycje w zapasy. Inwestycje w kapitał trwały są to inwestycje mieszkaniowe (zakup mieszkań i bloków mieszkalnych niezależnie od podmiotu nabywającego) oraz inwestycje niemieszkaniowe, gdzie wchodzą pozostałe zakupy przedsiębiorstw niepowiększające zapasów. Inwestycje są strumieniem nowego kapitału w ciągu roku i są dodawane do zasobu kapitału. Są to inwestycje brutto. Inwestycje brutto pomniejszone o amortyzację tworzą inwestycje netto.

Do grupy inwestycji długoterminowych należą:
nieruchomości
wartości niematerialne i prawne
długoterminowe aktywa finansowe
Przeciwieństwem inwestycji jest konsumpcja.

Ze względu na termin realizacji wyróżnia się:
inwestycje długoterminowe (ponad 1 rok)
inwestycje krótkoterminowe (do 1 roku)

Ze względu na to czego dotyczą wyróżnia się:
inwestycje infrastrukturalne
inwestycje produkcyjne
inwestycje restrukturyzacyjne (udoskonalenia)

Ze względu na formę:
inwestycje pośrednie — inwestycje o charakterze finansowym (np. akcje, obligacje)
inwestycje bezpośrednie — mają charakter rzeczowy (np. nieruchomości)

Przedsiębiorstwa podejmują decyzje inwestycyjne w oparciu o trzy czynniki:
przychody, których wielkość zależy bezpośrednio od popytu na określony produkt.
koszty, których wyznacznikiem jest poziom stóp procentowych. Wyższa stopa procentowa oznacza wyższy koszt inwestycji przy finansowaniu zewnętrznym oraz wyższy koszt alternatywny (np. korzystne lokaty) w przypadku finansowania wewnętrznego.
oczekiwania, czyli "stan zaufania" przedsiębiorcy do gospodarki. Przewidywana recesja zniechęca przedsiębiorców do inwestowania, przeciwnie oddziałuje ekspansja gospodarcza.
 

 

IPO

(ang. Initial Public Offering) - pierwsza oferta publiczna. IPO wiąże się z wprowadzeniem po raz pierwszy akcji spółki do obrotu giełdowego. Jednym z najistotniejszych elementów IPO jest przygotowanie prospektu emisyjnego i postępowanie przed Komisją Nadzoru Finansowego. Szczegóły procedury IPO wynikają z przepisów prawa, m.in. ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych.

 Procedura postępowania
Publicznym proponowaniem nabycia papierów wartościowych jest propozycja ich nabycia w dowolnej formie i w dowolny sposób, jeżeli propozycja jest skierowana do co najmniej 100 osób lub do nieoznaczonego adresata. Może być ono przeprowadzane wyłącznie w formie oferty publicznej. Z kolei ofertą publiczną jest przekazanie, wspomnianej powyżej grupie osób informacji, dotyczących publicznej oferty , w dowolnej formie i w dowolny sposób, o papierach wartościowych i warunkach dotyczących ich nabycia, stanowiących dostateczną podstawę do podjęcia decyzji o odpłatnym nabyciu tych papierów wartościowych.

W przypadku pierwszej oferty publicznej (IPO), oferty publicznej lub dopuszczenia papierów wartościowych do obrotu na rynku regulowanym wymaga zawsze sporządzenia, zatwierdzenia (przez Komisję Nadzoru Finansowego) oraz publikacji prospektu emisyjnego.

Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych przewiduje odstępstwa od wspomnianej reguły. Ich selekcja polega głównie na charakterze emisji – jej wielkości, jednostkowej wartości nominalnej papieru wartościowego czy osobie nabywcy.

Następujące sytuacje nie przewidują konieczności sporządzenia, zatwierdzenia oraz publikacji prospektu emisyjnego:
gdy kierowana jest ona do mniej niż 100 osób
kierowana wyłącznie do inwestorów kwalifikowanych
podczas której każdy z inwestorów nabywa papiery wartościowe o wartości, według ich ceny emisyjnej lub ceny sprzedaży, co najmniej 50 000 euro
w przypadku której wartość nominalna pojedynczego papieru wartościowego wynosi co najmniej 50000 euro
dotyczącej papierów wartościowych, których całkowita wartość, liczona według ich ceny emisyjnej lub ceny sprzedaży, nie przekracza w okresie kolejnych 12 miesięcy wartości 100 000 euro
obejmującej wyłącznie : wydawanie papierów wartościowych akcjonariuszom spółki przejmowanej w związku z przejmowaniem przez emitenta innej spółki, wydawanie papierów wartościowych akcjonariuszom spółki łączącej się z emitentem w związku z łączeniem się emitenta z inną spółką, proponowanie nabycia lub wydawanie akcji bezpłatnie akcjonariuszom (ze środków spółki) albo jako wypłatę dywidendy z akcji, przy czym wydawane akcje są tego samego rodzaju, co akcje, z których wypłacana jest dywidenda.
Inwestorami kwalifikowanymi są m.in.: instytucje finansowe lub inne osoby prawne uprawnione do działania na rynkach finansowych (w tym: dom maklerski, bank, zagraniczna firma inwestycyjna, fundusz inwestycyjny, otwarty fundusz emerytalny, zakład ubezpieczeń), inne osoby prawne oraz osoby fizyczne spełniające warunki wpisu do rejestru inwestorów kwalifikowanych.

Podobnie w przypadku dopuszczenia pewnych papierów wartościowych do obrotu na rynku regulowanym nie są wymagane sporządzenie, zatwierdzenie oraz publikacja prospektu emisyjnego. Są to:
akcje, które w okresie kolejnych 12 miesięcy stanowią mniej niż 10% wszystkich akcji emitenta tego samego rodzaju dopuszczonych do obrotu na tym samym rynku regulowanym.
akcje wydane w związku z wymianą akcji istniejących- takiego samego rodzaju, co akcje podlegające wymianie dopuszczone do obrotu na tym samym rynku regulowanym, jeżeli nie spowodowało to podwyższenia kapitału zakładowego emitenta.
akcje spółki, której inne akcje tego samego rodzaju są dopuszczone do obrotu na tym samym rynku regulowanym, jeżeli proponowanie nabycia lub wydanie tych akcji nastąpiło w celu realizacji uprawnień posiadaczy innych papierów wartościowych tej spółki.
papiery wartościowe wydane akcjonariuszom spółki przejmowanej w związku z przejmowaniem przez emitenta innej spółki.
papiery wartościowe wydane akcjonariuszom spółki łączącej się z emitentem w związku z łączeniem się emitenta z inną spółką.
akcje spółki, której inne akcje tego samego rodzaju są dopuszczone do obrotu na tym samym rynku regulowanym, a proponowanie ich nabycia lub wydanie nastąpiło bezpłatnie akcjonariuszom (ze środków spółki), albo jako wypłata dywidendy z akcji, przy czym wydane akcje są tego samego rodzaju, co akcje, z których wypłacana jest dywidenda.
W przypadku wymienionych powyżej obu sytuacjach, związanych z oferta publiczną i rynkiem regulowanym, emitent zobowiązany będzie sporządzić memorandum informacyjne, które jest mniej obszerne niż prospekt emisyjny, a co za tym idzie związane są z nim mniejsze koszty. Organ nadzoru ma prawo w ciągu 20 dni zgłosić ewentualny sprzeciw co do tej formy oferty lub ubiegania się o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym, gdy nie odpowiada ona wymogom prawnym. Konsekwencją może być wezwanie do wniesienia odpowiednich zmian lub całkowicie zablokowanie działania emitenta, gdyby miało to zaszkodzić interesom inwestorów lub rażąco naruszyć prawo.
 

 

IRR

wewnętrzna stopa zwrotu (ang. Internal Rate of Return (IRR)) – metoda oceny efektywności ekonomicznej inwestycji rzeczowej, a także wskaźnik finansowy wyznaczony w oparciu o tę metodę.
Jako metoda IRR należy do kategorii dynamicznych metod oceny projektów inwestycyjnych. Uwzględnia ona zmiany wartości pieniądza w czasie i jest oparta o analizę zdyskontowanych przepływów pieniężnych.
Wady metody IRR:
Odrzuca lub aprobuje tylko pojedyncze projekty.
Trudności w hierarchizowaniu przedsięwzięć o różnej skali.
Nie może być stosowana do oceny inwestycji o niekonwencjonalnym przepływie pieniędzy.
 

 

ISIN

(ang. International Securities Identifying Number) – międzynarodowe oznaczenie identyfikujące papier wartościowy. Jest to 12-znakowy, alfanumeryczny kod, o strukturze zdefiniowanej w standardzie ISO 6166. W Polsce (odpłatnie) nadawaniem (i 'utrzymywaniem w rejestrach') kodów ISIN od 1 lipca 1996 zajmuje się Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych.

Pełny kod ISIN ma długość 12 znaków i składa się z trzech części funkcjonalnych. Pierwszy człon to dwuliterowy kod kraju, zgodny z normą ISO 3166. Kolejne 9 znaków to identyfikator przyznany w obrębie danego kraju (znaki alfanumeryczne - mogą być litery oraz cyfry). Ostatni znak to cyfra kontrolna.

Kodem ISIN oznacza się jednoznacznie papiery wartościowe lub prawa z/do papierów wartościowych (akcje wskazanej emisji, obligacje skarbowe, bony skarbowe, opcje notowane na giełdzie, prawa do akcji, notowane prawa poboru) lub instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi (np. jednoski uczestnictwa funduszy inwestycyjnych).

Kody ISIN stosowane są przy wskazywaniu składników portfela w transkacjach rynkowych (np. w potwierdzeniach przekazywanych elektronicznie, rozliczeniach), w raportowaniu (np. od 2010 - dla NBP[2]).