Słownik

Brutto (cena)

Cena brutto a cena netto“Brutto” w ekonomii oznacza “przed potrąceniami”. Cena brutto jest więc ceną przed potrąceniem podatków, czyli ceną z uwzględnieniem wszystkich podatków takich jak akcyza, czy podatek VAT.
Cena brutto w praktyce (z podatkiem VAT)

W praktyce pojęcia ceny brutto używa się do określenia iż cena zawiera podatek VAT, w przeciwieństwie do ceny netto, która jego nie uwzględnia.

 

Budżet

zestawienie planowanych na dany okres (np. tydzień, miesiąc, najczęściej rok) dochodów i wydatków jednostki gospodarującej. Celem sporządzania budżetu jest racjonalizacja wydatków. Budżet stanowi podstawę finansowego planowania przedsięwzięć oraz dostarcza najważniejszych informacji potrzebnych do kontroli prowadzonej działalności.

 

Budżetowanie

Budżetowanie to proces obejmujący planowanie, tworzenie i zatwierdzanie budżetu, a także późniejszą jego kontrolę.

Budżet to plan działania, który prezentuje sposób alokacji zasobów wyrażony w jednostkach pieniężnych, lub w jednostkach naturalnych, sporządzany na okres roku, zaakceptowany i realizowany przez pracowników poszczególnych szczebli zarządzania. Wyróżnia się budżet stały (opracowany dla jednego poziomu działalności) i elastyczny (tworzony w oparciu o analizę czynników zmienności kosztów dla różnych poziomów działalności). 

 

Business angel

Anioł Biznesu to prywatny inwestor (przedsiębiorca lub zamożna osoba) wspierający wybrane pomysły biznesowe, głównie w początkowej fazie ich działalności (start-up). Angażuje on nie tylko środki finansowe, ale również swoją wiedzę, kontakty i doświadczenie biznesowe. Dla wielu przedsiębiorców wsparcie merytoryczne i zwiększenie wiarygodności przedsięwzięcia, dzięki obecności w nim inwestora o dobrej reputacji, jest równie wartościowe, jak otrzymane środki. Na tle innych form finansowania (np. bank, fundusz venture capital, giełda) jedynie Anioł Biznesu oferuje indywidualne zaangażowanie w przedsięwzięcie i współpracę z pomysłodawcą w bieżącej działalności i rozwoju firmy. Najczęściej zaangażowanie Anioła w projekt trwa od 3 do 6 lat, zysk otrzymuje on „wychodząc z inwestycji”, czyli odsprzedając swoje udziały.

Typowy Anioł Biznesu:
• w portfelu inwestycyjnym dysponuje kwotą 100 tys. – 5 mln zł (3 – 10% majątku)
• jest gotowy podejmować ryzyko związane z inwestowaniem w małe, startujące firmy
• oczekuje wysokich zysków
• ma doświadczenie zdobyte jako przedsiębiorca lub manager
• wspiera merytorycznie rozwój dofinansowywanej firmy.

 

Business inteligence

 analityka biznesowa  - proces przekształcania danych w informacje, a informacji w wiedzę, która może być wykorzystana do zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstwa.
BI stanowi narzędzie menedżerów i specjalistów zajmujących się analizami i strategią. Dla menedżerów "liniowych", którzy oczekują informacji o aktualnym stanie procesów przeznaczone są rozwiązania Business Activity Monitoring (BAM), umożliwiające przetwarzanie napływających na bieżąco danych. Techniki prezentacyjne dobierane są odpowiednio do potrzeb użytkownika. Aby uniknąć konieczności przeglądania gąszczu liczb, wizualizacja stanu aktualnego realizowana jest w postaci obrazkowej. Kokpit menedżerski (management dashboard) to atrakcyjny sposób prezentacji wyników – wizualizacja danych i raportów w postaci podobnej do pulpitów sterowniczych. Do BI zalicza się również rozwiązania podejmujące decyzje na podstawie zadanych algorytmów postępowania. Są to wbudowane w systemy transakcyjne funkcje automatycznego reagowania na stwierdzone zaszłości, np. wysłanie klientowi zawiadomienia o wykonaniu zamówienia, lub wygenerowanie zamówienia po stwierdzeniu obniżenia zapasu materiału poniżej wyznaczonego minimum (tego rodzaju działania z reguły realizowane są za pomocą systemów EDI)
Efektywne eksploatowanie narzędzi BI jest mocno uzależnione od utworzenia hurtowni danych, które pozwala na ujednolicenie i powiązanie danych zgromadzonych z różnorodnych systemów informatycznych przedsiębiorstwa. Utworzenie hurtowni danych zwalnia systemy transakcyjne od tworzenia raportów i umożliwia równoczesne korzystanie z różnych systemów BI.
.
 

 

Cash flow

Cash flow, przepływy pieniężne, przepływy gotówkowe, forma nadwyżki finansowej przedsiębiorstwa uwzględniająca oprócz elementów wchodzących w skład rachunku wyników (sprzedaż, koszty, wynik finansowy) również elementy w nim nie ujęte, nie stanowiące przychodów ze sprzedaży ani kosztów ich uzyskania, lecz mające często znaczny wpływ na poziom wypłacalności przedsiębiorstwa.

Dotyczy to zmian w poziomie zapasów i należności, kredytów i pożyczek oraz innych zobowiązań, jak również innych wydatków nie mających charakteru kosztów (np. wydatki inwestycyjne) oraz kosztów nie mających charakteru wydatków (np. amortyzacja).

Przepływy pieniężne są prezentowane w postaci odpowiedniego zestawienia (rachunek przepływów pieniężnych), które stanowi często uzupełnienie podstawowych sprawozdań finansowych (bilans, rachunek wyników) o informacje dotyczące kształtowania się sytuacji w zakresie płynności finansowej przedsiębiorstwa.

 

Ceduła

1) wykaz kursów walut i papierów wartościowych lub cen towarów, po których w danym dniu zawierane były transakcje kupna - sprzedaży na giełdzie papierów wartościowych lub towarowej.

Publikowana codziennie przez zarząd każdej giełdy, zawiera ponadto szereg innych informacji dotyczących transakcji giełdowych (wielkość i wartość obrotów, relacje popytu i podaży, poziom różnorodnych wskaźników giełdowych i inne), ich przedmiotów (papierów wartościowych i towarów) i ewentualnie podmiotów związanych z giełdą.

2) wykaz przesyłek pocztowych lub towarów przyjętych do przewozu określonym środkiem transportu (koleją, samolotem, okrętem itp.).

 

Cena

 ilość pieniędzy, jaką należy zapłacić za nabycie jednostki określonego towaru, dobra lub usługi. W gospodarce rynkowej ceny najczęściej kształtują się na rynku w wyniku ukształtowanej relacji pomiędzy popytem i podażą (cena wolna), w pewnym zakresie kształtowane są pod wpływem producentów lub konsumentów, w nielicznych przypadkach kształtowane są przez państwo (ceny sterowane administrowane).

Ceny są podstawowym instrumentem mechanizmu rynkowego kształtującego równowagę rynkową. Spełniają dwie podstawowe funkcje: informacyjną i motywacyjną (bodźcową).

Informują one wszystkie podmioty gospodarcze o aktualnych warunkach zawierania transakcji kupna - sprzedaży, o relacji pomiędzy popytem i podażą. Ich poziom i zmiany są podstawą podejmowania przez podmioty gospodarcze decyzji o kontynuacji lub zmianie swojego zachowania w procesie gospodarowania, przystosowaniu do zmieniających się warunków rynkowych.

 

CFROI-okres zwrotu śr.pieniężnych

CFROI - Czyli okres zwrotu środków pieniężnych zainwestowanych w przedsięwzięcie inwestycyjne  może być szacowany jako wewnętrzna stopa zwrotu (Internal Rate of Return - IRR) dla okresu ekonomicznego użytkowania zaangażowanych aktywów. Wskaźnik 'strumieni przepływów środków pieniężnych z zainwestowanych środków pieniężnych' posiada niewątpliwe zalety przy ocenie projektów inwestycyjnych.
Ujmuje bowiem:
- przepływ środków pieniężnych w porównaniu z zyskiem.
- środki pieniężne brutto zainwestowane w aktywa przedsiębiorstwa, które wygenerowały te środki pieniężne oraz
- okres wykorzystywania aktywów dla generowania przepływu środków pieniężnych.

 

CIT

Podatek dochodowy od osób prawnych - jest podatkiem bezpośrednim obciążającym dochody uzyskiwane przez osoby prawne. Podstawowym aktem prawnym, który reguluje podatek CIT, jest ustawa z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych.Podatnikami są wszelkieosoby prawne, spólki kapitałowe w organizacji, jednostki organizacyjne miemające osobowości prawnej oraz podatkowe grupy kapitałowe.

 

Controlling

Controlling to obejmujący całe przedsiębiorstwo, skoordynowany i zintegrowany, wspierany komputerowo system wspomagania w procesie strategicznego i operacyjnego zarządzania przedsiębiorstwem poprzez koordynacje planowania (ustalania celów przedsiębiorstwa), kontroli (porównania stanu faktycznego z zamierzeniami; analiza odchyleń) oraz kierowania (przeprowadzenia działań korygujących). W krótkim okresie controlling przybiera postać zysku, zaś w okresie długim przedstawia się on jako pewność istnienia i rozwoju przedsiębiorstwa.

Controlling bywa też definiowany jako nowa funkcja zarządzania, a dokładniej jako międzyfunkcja - łączy ona w sobie elementy planowania, dyspozycji, kontroli, analizy i zasilania w informacje. Utożsamia się go również z advocatus diaboli. W tym znaczeniu controlling ma na celu pobudzenie kadry kierowniczej do twórczego niepokoju, po to, aby sprowokować ją i tym samym pomóc jej w podejmowaniu lepszych, wielopłaszczyznowych decyzji.


[edytuj] Zadania controllingu

    wyszukiwanie i rozpoznanie celów strategicznych i operatywnych, pomaga w ich formułowaniu, nadzoruje ich realizacje i skutki.
    wyszukiwanie i rozpoznanie właściwiej drogi na przyszłość.
    wyszukiwanie i rozpoznanie wąskich gardeł.
    wprowadzenie miarodajnej kalkulacji kosztów i wydajności.
    tworzenie wskaźników i mierników oceny sytuacji finansowej.
    tworzenie i ciągła aktualizacja struktury systemu planowania finansowego.
    stworzenie odpowiedniego systemu informacyjnego ( bieżąca kontrola i porównywanie zaplanowanych celów z faktycznie osiągniętymi wynikami).
    rozwiązywanie wysoce skomplikowanych wzajemnych związków między przedsiębiorstwem a otoczeniem.
    umożliwia stworzenie normy (imperatywu), która skłoni kadrę kierowniczą jak i ich bezpośrednich wykonawców do postępowania zgodnie racjonalnością ekonomiczną i interesem przedsiębiorstwa.
    pozwala na wybór najbardziej optymalnej metody i techniki do wykonywania nowych zadań i analiz oraz stworzenie nowych metod badawczych (np. "systemy wczesnego ostrzegania").
 

 

CRM

Zarządzanie relacjami z klientami lub System relacji z klientami, CRM (ang. Customer Relationship Management) to zestaw narzędzi i procedur istotnych w zarządzaniu kontaktami z klientami.

CRM należy traktować nie tylko jako narzędzie, ale jako część strategii i filozofii biznesu, gdzie stały kontakt i zadowolenie klienta jest kluczową wartością. Istotną kwestią jest zapewnienie jednolitego systemu we wszystkich procesach biznesowych – od początku procesu sprzedaży poprzez serwis do sporządzania odpowiednich statystyk wykorzystywanych przy tworzeniu portfela produktów.

Sam sposób komunikacji dla systemu CRM nie jest sprawą pierwszoplanową, a jedynie narzędziem. Systemy CRM obudowane są w różnorodne moduły komunikacji.

Sprawne działanie systemu CRM nie byłoby możliwe bez systemów baz danych i systemów informatycznych.

CRM to nie jest system informatyczny, tylko jak określa to wielu praktyków jest przyjętą strategią, filozofią działania przedsiębiorstwa, która ma na celu poprawę kontaktów z klientami, przez co możliwy jest dynamiczniejszy rozwój przedsiębiorstwa i lepsza realizacja wyznaczonego celu – osiągnięcie zysku.

 Zastosowania systemów "klasy CRM"
W systemie informatycznym odnotowano kupno usługi lub towaru.
Niezapłacenie rachunku w odpowiednim terminie powoduje podjęcie akcji wysłania ponaglenia.
Jeśli system nie odnotuje wpływu pieniędzy w odpowiednim czasie spróbuje podjąć próbę przypomnienia klientowi o tym fakcie np. automatycznie drukując korespondencję do wysyłki, wysyłając SMS itp.
Jeśli okaże się, że np. ponaglenie nie przyniosło skutku, system "klasy CRM" może dodać takiego klienta do kolejki rozmów telefonicznych pracownika firmy lub powiadomić prawnika firmy z prośbą wszczęcia postępowania sądowego.
Automatyzacja wysyłania kartek urodzinowych dla klientów firmy, ofert handlowych (często sprofilowanych dzięki danym wcześniej zebranym w CRM).
Z front-office różnych systemów CRM spotykamy się codziennie np. korzystając z Błękitnej Linii TP S.A.. Jest to przykład wykorzystania CRM w tzw. Call center. Klient dzwoniąc na infolinię, po podaniu swoich danych jest identyfikowany przez obsługującą go osobę, która uzyskuje te dane z systemu CRM.

Z (back–office), korzysta z danych mających swe źródło w systemach transakcyjnych. Dane te pochodzą głównie z działów sprzedaży, marketingu, serwisu. Na jego podstawie możliwe jest uzyskanie materiału analitycznego, który stanowi podstawę do dalszych działań.

Systemy "klasy CRM" są często integralną częścią całego systemu informatycznego.

Systemy CRM często wykorzystywane są też w firmach korzystających z sieci mobilnych sprzedawców. Jest to możliwe dzięki takim funkcjom jak Mobile Sales. Na przenośnych komputerach sprzedawców instalowane są aplikacje pozwalające na synchronizację z centralnym systemem CRM. Łączą się oni co jakiś czas z systemem centralnym, dzięki czemu zmienione przez nich dane bądź informacje o nowych klientach przesyłane są do centralnego systemu. Z drugiej strony dostarczane są aktualizacje danych, w zależności od tzw. subskrypcji. Do każdego sprzedawcy możemy przypisać inne subskrypcje. Subskrypcje mają zminimalizować transfer danych do niezbędnego minimum (np. sprzedawcy działającego na terenie Polski północnej nie są dostarczane informacje o klientach z z Polski południowej).

Systemy "klasy CRM" ułatwiają stworzenie klasyfikacji klientów z podziałem, np na klientów kluczowych (przynoszących zasadniczy zysk) i klientów mniej opłacalnych, a czasem nawet nieopłacalnych (generujących zbyt małe zyski lub wręcz straty). Tej klasyfikacji dokonuje się m.in. poprzez: analizę RFM, analizę LVT, macierz możliwego do osiągnięcia zysku (ang. profit opportunity cycle), analizę opłacalności relacji klient – produkt.

Po dokonaniu klasyfikacji klientów i produktów na odpowiednie grupy, przedsiębiorstwo w stosunku do nich podejmuje odpowiednią decyzję. I tak, wskazuje się na następujące, możliwe do realizacji (najkorzystniejsze), alternatywne rozstrzygnięcia:

przekonanie nieopłacalnych klientów do rezygnacji z dalszej współpracy lub przekonanie ich do zakupu produktów wysoko opłacalnych dla przedsiębiorstwa;
zwiększenie ceny za mało opłacalne produkty lub wycofanie ich z rynku.
 Architektura CRM 
Istnieją trzy istotne elementy dla systemu CRM:

Operacyjny (front-office) – odpowiadający za automatyzację podstawowych procesów biznesowych (marketing, sprzedaż, serwis).
Analityczny (back-office) – odpowiadający za analizę zachowań klientów na podstawie danych zgromadzonych w elemencie operacyjnym.
Komunikacyjny (interakcyjny) – odpowiadający za komunikację z klientami.
Od strony technicznej system CRM składa się z trzech warstw:

serwera aplikacji;
serwera baz danych;
warstwy interfejsu.
 Związek z klientem
Wszystkie relacje związane z danym klientem określamy mianem związku. Składa się z epizodów, które dzieli się na:

transakcje finansowo-towarowo-usługowe;
kontakty, rozmowy.
 Narzędzia CRM  [edytuj]
SFA – automatyzacja sprzedaży (ang. Sales Force Automation).
Call center (ang.).
Contact Center (ang.).
Knowledge Management (ang.) – zarządzanie wiedzą.
Campaign Management (ang.) – zarządzanie kampaniami.
Lead Management (ang.) – zarządzanie namiarami.
Key Account Management (ang.) – zarządzanie klientami kluczowymi.
Trade Promotion Management (ang.) – zarządzanie promocjami.

 

Curriculum vitae

 ( łacina bieg życia , przebieg życia ) - życiorys zawodowy.
Forma zyciorysu rózniaca sie od biograficznej struktura. Zamieszczone w nim informacje są przedstawione w oddzielnych, wyróznionych naglówkami bądź sródtytulami blokach tematycznych: dane personalne, przebieg pracy zawodowej, doswiadczenie zawodowe, preferencje osobiste. Minimalna długość CV to 2 / 3 strony formatu A4, maksymalna - jedna strona, choć u osób o dłuższym stażu pracy i drodze zawodowej objętość taka może się okazać niewystarczająca. 

 

Cykl koniunkturalny

Cykl koniunkturalny oznacza występujące naprzemian okresy przyspieszenia i spowolnienia tempa wzrostu gospodarczego. Wahania takie są typowe dla gospodarek rynkowych i w praktyce nie daje się im zapobiec. Celem polityki makroekonomicznej we współczesnych gospodarkach jest jednak ograniczenie skali tych wahań (czyli spowodowanie, aby w okresach przyspieszenia wzrost PKB nie był nadmiernie wysoki, a w okresie spowolnienia dynamika PKB nie ulegała zbytniemu obniżeniu).

Łączny, najbardziej typowy cykl koniunkturalny w gospodarce trwa zazwyczaj kilka lat. Na cykl ten składają się cztery podokresy (w ekonomii używa się różnych klasyfikacji podokresów cyklu, wyróżniając zazwyczaj od 2 do 4 podokresów):

    Faza ożywienia, kiedy szybko wzrastają inwestycje, spożycie oraz PKB, a jednocześnie zaczyna spadać bezrobocie. Wzrostowi nie towarzyszy jeszcze narastanie zjawisk nierównowagi gospodarczej.
    Faza rozkwitu, kiedy nadal szybko wzrastają inwestycje, spożycie i PKB, a silnie spada bezrobocie. W okresie rozkwitu zwiększający się popyt prowadzi jednak również do narastania zjawisk nierównowagi gospodarczej (wzrostu inflacji i deficytu handlowego).
    Faza spowolnienia, kiedy tempo wzrostu inwestycji, spożycia i PKB obniża się, a jednocześnie wyhamowaniu ulega spadek bezrobocia. W okresie spowolnienia wyhamowaniu ulega również narastanie zjawisk nierównowagi gospodarczej.
    Faza recesji, kiedy spadają inwestycje, spożycie i PKB, a wzrasta bezrobocie. Jednocześnie spada skala nierównowagi. Wahania cykliczne nakładają się na długookresowy wzrost gospodarczy. O ile jednak długookresowy wzrost wynika przede wszystkim z faktu, że społeczeństwo z okresu na okres dysponuje większym kapitałem ludzkim, kapitałem produkcyjnym, wiedzą i doświadczeniem, a więc jest związane przede wszystkim ze wzrostem zdolności podażowych gospodarki, o tyle krótkookresowe kształtowanie się PKB zależy głównie od czynników popytowych. Przyspieszenie gospodarcze spowodowane jest zazwyczaj głównie wysoką dynamiką inwestycji. W ślad za tym spada jednak bezrobocie, a więc (zgodnie z regułą opisaną przez krzywą Phillipsa) wzrastają płace.

Ekonomiści od lat spierają się o prawdziwy mechanizm wywołujący wahania koniunkturalne. Interpretacji jest wiele: od czynników losowych, poprzez psychologiczne (typowe błędy ocen popełniane przez ludzi i przedsiębiorstwa), związane z wahaniami zyskowności inwestycji, polityką pieniężną, niedoskonałością działania mechanizmów rynkowych, do najpopularniejszych obecnie teorii realnego cyklu koniunkturalnego, wiążącego go ze zmianami po stronie podażowej (np. nowymi wynalazkami). Wyjaśnień przyczyn może być wiele, ale samo występowanie zjawiska cyklu nie ulega wątpliwości. 

 

Cło

Cło to podatek, który państwo nakłada na import. Istnieją dwa główne powody utrzymywania ceł. Pierwszy to ochrona krajowego rynku poprzez ograniczanie importu. Drugi powód to fakt, że cła są źródłem ważnych dochodów państwa.
Rodzaje cła
Cło importowe - pobierane są przy imporcie danego towaru i mają na celu ograniczyć napływ wybranych towarów z zagranicy,
Cło eksportowe - pobierane są przy wywozie towarów z kraju,
Cło tranzytowe – opłata pobierana za przewóz towarów pochodzących z zagranicy przez terytorium państwa, które podatek pobiera,
Przyjmując za kryterium podziału kryterium celu cła dzielimy na:
Cła fiskalne – ich zadaniem jest dostarczanie budżetowi państwa dochodów,
Cła ochronne - ich zadaniem jest ochrona przedsiębiorstw krajowych przed konkurencją podmiotów zagranicznych,

 

 

Debet

Debet w ekonomii ma dwa podstawowe znaczenia, zależnie od kontekstu:

Debet w bankowości
Debet w rachunkowości

Debet w bankowości

Debet w bankowości występuje w sytuacji, gdy z danego konta wypłaconych zostanie więcej pieniędzy niż się na nim znajduje. Na koncie powstaje wtedy ujemne saldo nazywane debetem. Debet działa więc w pewnym sensie jak kredyt – klient dostaje od banku możliwość pobierania i wykorzystywania pieniędzy, których de facto nie posiada.

Bardzo wiele kont udostępnianych klientom przez banki dopuszcza możliwość debetu. Debet jest z reguły oprocentowany, czyli za korzystanie z niego bank pobiera opłatę w postaci odsetek od kwoty występującego w danym miesiącu debetu.

Zazwyczaj dla każdego konta bank określa maksymalny dopuszczalny debet, powyżej którego klient nie może wybierać środków. Niektóre banki określają również maksymalną długość czasu przez jaką debet może występować na koncie, po którym musi on być spłacony.
Debet w rachunkowości

Debet w rachunkowości oznacza lewą stronę konta księgowego. Konto księgowe ma dwie strony:

Stronę debetową – nazywaną inaczej stroną „Winien” i oznaczaną jako „Dt” lub „Wn”.
Stronę kredytową – nazywaną inaczej stroną „Ma” i oznaczaną jako „Ct” lub „Ma”
    Księgowanie po stronie debetowej

Zależnie od rodzaju konta, po stronie debetowej księguje się odmienne zjawiska:

    W przypadku kont aktywnych – po stronie debetowej księguje się zwiększenie składnika aktywów. Konta aktywne zawsze wykazują saldo debetowe.
    W przypadku kont pasywnych – po stronie debetowej księguje się zmniejszenia wartości pasywów. Konta pasywne wykazują zawsze saldo kredytowe.

 

Deficyt

Deficyt budżetowy – występuje, gdy wydatki w budżecie danej instytucji (zazwyczaj państwa) są wyższe niż jej dochody. Przeciwieństwem deficytu jest nadwyżka budżetowa.

 Wysokość deficytu budżetowego w Polsce i na świecie
Budżety większości państw świata zakładają deficyt rzędu paru procent (jednak rzadko powyżej 5% PKB). W Polsce w 2003 r. deficyt budżetowy wyniósł 4,1% PKB.

Zgodnie z kryteriami konwergencji, deficyt budżetowy państw ubiegających się o wejście do strefy Euro powinien być niższy niż 3% PKB. Próg ten obowiązuje również kraje będące już członkami Unii Europejskiej, w przypadku przekroczenia progu 3% Komisja Europejska wszczyna procedurę nadmiernego deficytu[1][2].

Zdarza się, że podczas kryzysu gospodarczego państwa prowadzą politykę interwencjonistyczną, co może oznaczać znaczne zwiększenie deficytu budżetowego. Np. Stany Zjednoczone podczas zwalczania kryzysu finansowego 2007-2009 w roku 2009 zaplanowały deficyt budżetowy na poziomie 12,9% PKB (1,84 bln USD) a w 2010 planują deficyt w wysokości 10,6% PKB (1,56 bln USD)[3].

 Kontrowersje w sprawie wysokości deficytu
Deficyt budżetowy jest jednym z podstawowych kryteriów oceny polityki fiskalnej państwa. Deficyt budżetowy finansuje się przez zaciągnięcie jakiejś formy kredytu. Wysoki deficyt budżetowy państwa oznacza najczęściej konieczność wydania dużej ilości obligacji skarbowych, co sprawia, że rośnie ich oprocentowanie, a co za tym idzie rosną koszty kredytu w całej gospodarce i wolniej się ona rozwija.

Sposoby radzenia sobie z deficytem:

sprzedaż majątku znajdującego się w posiadaniu państwa, czyli prywatyzacja,
podniesienie podatków, które jednak podobnie jak deficyt ma negatywny wpływ na gospodarkę,
ograniczenie wydatków, na co jednak często trudno się zdecydować pod wpływem presji różnych grup społecznych,
inflacja - dodruk tzw. "pustego pieniądza" przez państwo. Nominalnie deficyt się wtedy zmniejsza. Jest to jednak realizowane kosztem społeczeństwa oraz de facto ukrytą formą opodatkowania.
 Problemy metodologiczne
Porównania międzynarodowe i dyskusję nad zjawiskiem deficytu budżetowego utrudnia to, że szereg dochodów, wydatków i zobowiązań państwa jest realizowanych poza budżetem państwa – różne są więc metodologie liczenia deficytu. Często używa się wtedy szerszego pojęcia: deficyt sektora finansów publicznych. Dla przykładu w Polsce deficyt budżetowy liczony zgodnie z metodologią Międzynarodowego Funduszu Walutowego (GFS) stanowił w 1998 roku 1,1% PKB (deficyt całego sektora finansów publicznych 1,2%). Stosując metodę określoną przez ustawę o finansach publicznych otrzymujemy inne dane: 2,4% PKB w przypadku deficytu budżetowego i 2,6% dla całego sektora finansów publicznych. Jeszcze inną metodę (metoda memoriałowa) liczenia deficytu stosuje się w Unii Europejskiej.

 Typy deficytów budżetowych 
W związku z trudnością interpretacji treści deficytów budżetowych ekonomiści rozróżniają trzy typy deficytów:

deficyty rzeczywiste (ex definitione)- będące faktyczną różnicą pomiędzy wydatkami i dochodami w danym okresie
deficyty strukturalne- będące wartościami hipotetycznymi, powstającymi w warunkach, gdy dochody i wydatki realizowane są przy pełnym wykorzystaniu zdolności wytwórczych gospodarki
deficyty cykliczne- będące rezultatem wpływu cyklu koniunkturalnego (recesji bądź ożywienia) na dochody i wydatki budżetowe w warunkach, gdy gospodarka nie funkcjonuje przy pełnym wykorzystaniu czynników wytwórczych. Z reguły są rezultatem stosowania automatycznych stabilizatorów koniunktury.
W praktyce deficyty cykliczne zawsze różnią się od deficytów rzeczywistych i strukturalnych.

Deficyt budżetowy może wynikać:

z nadmiernych wydatków budżetowych (militaryzacja gospodarki, rozbudowana administracja państwowa, inwestycje publiczne, transfery, wysokie koszty obsługi kosztu długu zagranicznego i wewnętrznego)
ze zbyt niskich dochodów budżetowych, które z kolei mogą wynikać z niskiej stopy opodatkowania, mało skutecznego systemu ściągania podatków, czy też ze spadającego poziomu produkcji i dochodu narodowego. Dlatego też deficyt jest z reguły większy w okresie recesji gospodarczej, gdy dochód narodowy spada i mniejszy w okresie ożywienia, kiedy dochód narodowy wykazuje znaczny wzrost
z oczekiwań społeczeństwa, że państwo będzie spełniać funkcję gwaranta bezpieczeństwa socjalnego, finansując cześć konsumpcji mniej zamożnych grup społecznych.
ze sposobu uchwalania budżetu w systemie parlamentarnym. Różne siły społeczne - z jednej strony zainteresowane są minimalizacją podatków, z drugiej zaś maksymalizacją wydatków. Natomiast nikt nie jest zainteresowany w zrównoważeniu dochodów z wydatkami.
Istotny problem stanowi także ustalenie źródeł pokrycia deficytu. Instrumentami, które mogą być w tym celu wykorzystane, są:

nadwyżki budżetowe z lat ubiegłych,
pożyczki,
kredyty bankowe,
wypłaty z emisji papierów wartościowych. [4]
 Deficyt budżetowy a wydatki państwa i stopa podatkowa 
Wzrost wydatków państwa na dobra i usługi (a zatem nakładów na ochronę zdrowia, edukację, obronę itp.) prowadzi do zwiększenia produkcji zapewniającej równowagę. Konsekwentnie wzrastają też wpływy podatkowe. Deficyt budżetowy powiększy się (lub zmniejszy się nadwyżka budżetowa), jednak w stopniu mniejszym niż wzrost wydatków państwa.

Wzrost stopy podatkowej powoduje z jednej strony wzrost wpływów budżetowych, z drugiej jednak zmniejszenie produkcji i dochodu zapewniających równowagę. Zmniejsza się bowiem dochód rozporządzalny i konsumpcja. Dlatego deficyt budżetowy zmniejsza się (lub zwiększa nadwyżka budżetowa) jednak podobnie jak w przypadku wzrostu wydatków państwa – w stopniu mniejszym niż planowany na dany moment wzrost podatków.

 Deficyt a charakter polityki fiskalnej 
Wielkość deficytu budżetowego nie jest adekwatnym wskaźnikiem charakteru polityki fiskalnej państwa. Na jego podstawie nie można wnioskować czy polityka ta ma charakter ekspansywny czy jest restrykcyjna. Po pierwsze, deficyt budżetowy może zmieniać się z przyczyn całkowicie nie związanych z polityką fiskalną. Na przykład zmiany w popycie inwestycyjnym (jak choćby zakłócenia nazwane przez Keynsa instynktem zwierzęcym, czyli spontaniczne zmiany pesymizmu i optymizmu inwestorów dotyczące zyskowności inwestycji) przy niezmienionych wydatkach państwa i stopie podatkowej powodują zmiany deficytu.

S − I = G − NT
S – oszczędności
I – inwestycje prywatne
G – wydatki państwa
NT – podatki netto
G – NT – deficyt budżetowy
Powyższy wzór to warunek równowagi w gospodarce zamkniętej. Potwierdza on, że jeśli zmniejszy się popyt inwestycyjny, ceteris paribus, lewa strona równania zwiększy się, zatem deficyt budżetowy (prawa strona równania) również się powiększy. Spowodowane jest to faktem, iż spadek popytu popytu inwestycyjnego oznacza obniżenie dochodu narodowego i wpływów podatkowych.

Należy też zwrócić uwagę na to, że oprócz poziomu wydatków państwa i stopy opodatkowania, determinantą stanu budżetu jest poziom dochodu narodowego. Implikuje to zależność stanu budżetu od fazy cyklu koniunkturalnego. W czasie recesji, kiedy dochód jest niski, budżet będzie wykazywał większy deficyt niż w fazie ożywienia.

Kolejną przyczyną tego, że deficyt budżetowy nie jest dobrą miarą charakteru polityki fiskalnej jest traktowanie jako odrębnej pozycji wydatków budżetowych nominalnych płatności odsetek od długu publicznego. Znacznie bardziej zasadne byłoby wykorzystanie wartości realnych a nie nominalnych.

 Budżet strukturalny 
Istnieje jednak sposób na wykorzystanie budżetu jako wskaźnika charakteru polityki budżetowej. Jest nim obliczenie budżetu strukturalnego, zwanego też budżetem pełnego zatrudnienia lub budżetem skorygowanym o wpływ wahań cyklu koniunkturalnego. Pokazuje on jaki byłby stan budżetu w warunkach pełnego zatrudnienia i na poziomie produkcji potencjalnej.

BD * = tY * − G − B
BD * – stan budżetu w warunkach pełnego zatrudnienia
t – stopa podatkowa
Y * – produkcja potencjalna
G – wydatki państwa
B – płatności transferowe (świadczenia społeczne i odsetki od długu publicznego)
Może się okazać, że mając do czynienia z rzeczywistym deficytem budżetowym, deficyt strukturalny będzie wykazywał nadwyżkę. Przyczyną deficytu jest zbyt niska produkcja i dochód. Rząd powinien wręcz zwiększyć swoje wydatki lub obniżyć podatki by pobudzić gospodarkę. Wbrew temu co mógłby sugerować istniejący deficyt, polityka fiskalna nie jest ekspansywna.

Koncepcja budżetu strukturalnego stała się podstawą do sformułowania przez Gordona Browna złotej reguły finansów publicznych.

 

Deklaracja lojalności

Deklaracja lojalności (potocznie: lojalka) - pisemne zobowiązanie się przez daną osobę do przestrzegania określonych przepisów. Określenia tego używa się zazwyczaj w odniesieniu do dokumentu, do którego podpisania władze PRL nakłaniały działaczy opozycji politycznej w Polsce w okresie stanu wojennego. Oświadczenie to miało następującą treść:

Ja, niżej podpisany oświadczam i zobowiązuję się do zaniechania wszelkiej działalności szkodliwej dla Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w szczególności do przestrzegania obowiązującego porządku prawnego.
Lojalka nie była zobowiązaniem do współpracy z organami państwa, w tym ze Służbą Bezpieczeństwa, jednak jej podpisanie było rozumiane zarówno przez władze, jak i przez opozycjonistów, jako deklaracja zaprzestania działalności opozycyjnej.

Współcześnie określenia "lojalka" używa się potocznie także w odniesieniu do niektórych pisemnych zobowiązań pracownika wobec pracodawcy, jak np. zobowiązanie się do niepodejmowania pracy w firmie konkurencyjnej w okresie obowiązywania umowy o pracę lub przez pewien czas po jej ustaniu.

 

Demutualizacja

jest to proces prywatyzacja i upublicznianie notowań własnych akcji.

Przykładem demutualizacji jest proces przekształcenia ubezpieczyciela działającego w formie towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych w spółkę akcyjną. Demutualizacja pozwala przedsiębiorstwu uzyskać tańszy dostęp do kapitału, np. poprzez giełdę. 

 

Deponent

osoba, firma czy organizacja, która złożyła depozyt.

W znaczeniu ekonomicznym deponent to osoba fizyczna lub prawna, która składa zazwyczaj depozyt bankowy w postaci pieniężnej lub rzeczowej. W zamian za ulokowanie depozytu pieniężnego, bank płaci deponentowi ustalone odsetki, które są zależne głównie od długości zadeklarowanego czasu depozytu i stóp procentowych na rynku.