Słownik

A'vista

termin pochodzi z języka włoskiego i oznacza zwrot "za okazaniem". W ekonomii oznacza płatność zobowiązań finansowych w dowolnym momencie, na żądanie.

W przypadku depozytów bankowych określenie A vista oznacza, że środki pieniężne, które na nich się znajdują mogą być wypłacone w dowolnym momencie bez utraty odsetek zawartych w umowie.

W przypadku rachunków oszczędnościowych, termin A vista oznacza rachunek na który wpłaty mogą być nieregularne, natomiast wypłata następuje na żądanie posiadacza rachunku. 

 

Bank

Instytucja Państwowa lub prywatna, polegającą na przyjmowaniu depozytów, udzielaniu kredytów, wydawaniu instrumentów pieniądza elektronicznego oraz innych czynności, określonych przepisami ustawy Prawo bankowe i wymienionych w statucie banku. Banki należą do tak zwanych instytucji zaufania publicznego

 

Bańka spekulacyjna

w ekonomi termin ten oznacza nadaktywność rynkową, która jest wynikiem samonapędzającego i niezrównoważonego wzrostu działań takich jak:

    handel,
    inwestycje,
    realizacja zysków,
    nadmierne kredytowanie,
    spekulacja.

Nadaktywność rynkowa powoduje spiralę wzrostu wartości rynkowej aktywów, tak więc określenie "bańka spekulacyjna" oznacza tymczasowy stan rynku, w którym cena np. akcji w rażący stopniu przekracza ich wartość. Stan ten ma charakter przejściowy. Po nim następuje gwałtowna przecena wartości akcji, czyli pęknięcie bańki. 

 

Banknot

pieniądz papierowy, który na mocy decyzji władzy państwowej ma charakter prawnego środka płatniczego, stanowiąc powszechny ekwiwalent.

Banknoty emitowane są zazwyczaj przez bank centralny. Ich nominały dostosowane są do skali cen. Papier i druk banknotów muszą odpowiadać specjalnym warunkom technicznym, zabezpieczającym przed fałszerstwami.

Pierwotnie (XVII-XVIII w.), w systemie waluty kruszcowej, banknot był zobowiązaniem bankiera do wypłaty jego okazicielowi określonej sumy w pieniądzu kruszcowym. Był zatem w pełni wymienialny na złoto. Wobec powszechnego w całym świecie odejścia od systemu waluty złotej, banknot jest obecnie niewymienialnym na złoto pieniądzem papierowym.

 

Bankomat

 automatyczne urządzenie służące przede wszystkim do wypłaty gotówki za pomocą magnetycznej lub inteligentnej (mikroprocesorowej, chipowej) karty płatniczej. Obecnie bankomaty służą także do drukowania potwierdzeń, dostarczania informacji o stanie konta, przyjmowania wpłat na konto itp. operacji.

Działanie bankomatu opiera się najczęściej na systemie informatycznym umożliwiającym wymianę informacji z tzw. systemem autoryzacyjnym (bankomaty on-line). Na podstawie informacji zawartych na karcie płatniczej i osobistego, poufnego numeru identyfikacyjnego klienta (tzw. PIN-u), zapobiegającemu użyciu karty przez osobę niebędącą właścicielem lub osobą upoważnioną przez właściciela karty, lub systemu weryfikacji biometrycznej (obraz siatkówki oka, układ naczyń krwionośnych w palcu itp.)bankomat łączy się z systemem centralnym i po otrzymaniu komunikatu wyrażającego zgodę na wykonanie żądanej operacji, wykonuje ją. Może to być wypłata lub wpłata gotówki, wydruk potwierdzenia, stanu rachunku itp. w zależności od wyposażenia urządzenia. Możliwe jest także działanie bankomatu w trybie [off-line], gdzie do wysokości ustalonej kwoty bankomat nie łączy się z systemem centralnym, ale sam podejmuje decyzje o wypłacie gotówki klientowi.

 

Bankowość elektroniczna

 forma usług oferowanych przez banki, polegająca na umożliwieniu dostępu do rachunku za pomocą urządzenia elektronicznego: komputera, bankomatu, terminalu POS, telefonu (zwłaszcza telefonu komórkowego) i linii telekomunikacyjnych. Usługi bankowości elektronicznej są także określane jako telebanking (bankowość zdalna).

Zależnie od wykorzystanych rozwiązań umożliwia wykonywanie operacji pasywnych (np. sprawdzanie salda i historii rachunku) oraz aktywnych (np. dokonanie polecenia przelewu, założenie lokaty terminowej). Bankowość elektroniczna jest kluczowym elementem bankowości transakcyjnej.

 

Bankructwo

 procedura wszczynana w razie niewypłacalności dłużnika, polegająca głównie na wspólnym dochodzeniu roszczeń przez wszystkich jego wierzycieli. Upadłość to tzw. egzekucja uniwersalna prowadzona na rzecz wszystkich wierzycieli dłużnika, ze wszystkich składników jego majątku jednocześnie. Tym właśnie upadłość różni się od egzekucji syngularnej prowadzonej przez niektórych tylko wierzycieli i tylko z poszczególnych składników majątku dłużnika. Trzecim w systematyce rodzajem egzekucji sądowej (wprowadzonym do procedury cywilnej w 2005 roku) jest egzekucja generalna w trybie art. 10641 i nast. kpc, tj. egzekucja przez zarząd przymusowy. Egzekucja generalna lokuje się niejako pomiędzy dwoma wcześniej wspomnianymi trybami egzekucji i posiada pewne cechy każdej z nich, i tak np. egzekucja generalna obejmuje skutkami zajęcia wszystkie składniki majątku dłużnika tak jak w przypadku egzekucji uniwersalnej, lecz jest prowadzona nie na rzecz wszystkich wierzycieli dłużnika, a jedynie na rzecz poszczególnych wierzycieli egzekwujących, tj. posiadających tytuł wykonawczy, czyli analogicznie jak w przypadku egzekucji syngularnej.

Postępowania upadłościowe (w tym naprawcze) umożliwiają także restrukturyzację przedsiębiorstwa dłużnika (np. w drodze układu), a w niektórych porządkach prawnych (w tym także w Polsce) pozwalają pod pewnymi szczególnymi warunkami na zwolnienie dłużnika z reszty długów.

W prawie polskim upadłość to postępowanie przewidziane w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, prowadzone w stosunku do dłużnika (zwanego w ustawie „upadłym”), który stał się niewypłacalny. Wszczęcie postępowania upadłościowego następuje wskutek ogłoszenia upadłości przez sąd.

Dla wszczęcia postępowania upadłościowego wymagana jest zdolność upadłościowa (art. 5-9 puin) oraz niewypłacalność dłużnika (art. 10-12 puin).

Zdolność upadłościowa przysługuje co do zasady przedsiębiorcom (art. 5 puin), którymi są osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne posiadające zdolność prawną (np. spółki osobowe) prowadzące we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Od 2009 roku zdolność upadłościową posiadają także osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej – tzw. „upadłość konsumencka”.

 

Benchmarking

Metoda benchmarking-u polega na porównaniu cech organizacji z konkurentami lub firmami wiodącymi w danej branży, oraz kopiowanie sprawdzonych wzorów. Porównywanie takie stosowane jest od dawna, stąd niektórzy autorzy wskazują, iż benchmarking nie jest metodą zasługującą na szczególną uwagę.

Stosując benchmarking próbuje się wyeliminować podstawowy problem porównań - niemożność bycia lepszym niż ten, od kogo zapożyczamy rozwiązania.

Benchmarking to proces systematycznego porównywania własnej firmy z innymi, albo porównywania ze sobą różnych działów przedsiębiorstwa, aby ustalić jaki jest jego stan obecny i czy potrzebna jest jakaś zmiana.

Zwykle poszukiwane są przykłady wykazujące najwyższą efektywność działania w danym obszarze, co pozwala na naśladowanie najlepszych. Benchmarking jest traktowany jako proces stosowany systematycznie. Poprawianie obszarów firmy nie powinno mieć charakteru jednorazowego. Konieczne jest stałe gromadzenie informacji i poszukiwanie lepszych rozwiązań. 

 

Beneficjent

Beneficjentem nazywana jest osoba, która czerpie zyski z jakiegoś tytułu. Beneficjentem może być zatem dla przykładu osoba, która otrzymała kredyt, które udzielono poręczenie lub też gwarancję bankową.
Beneficjent z języka łacińskiego (beneficium) oznacza dobrodziejstwo, łaskę, przywilej. Tłumacząc to pojęcie słownikowo należy więc uznać, iż beneficjentem jest osoba korzystająca z cudzych świadczeń.
Jeśli chodzi o kwestię finansową, to beneficjentem jest zatem osoba, która otrzymała na konto bankowo wpłatę pieniężną, na przykład w formie odszkodowania za wypadek.

 

Bessa

Bessa to termin oznaczający okres długotrwałego spadku cen na danym rynku. Terminu tego najczęściej używa się w kontekście giełd, gdzie bessa nazywana jest również "rynkiem niedźwiedzia". Oznacza ona wtedy długotrwały okres spadania cen papierów wartościowych lub towarów notowanych na danej giełdzie. O bessie mówi się, gdy spadkowi ulegają główne indeksy danej giełdy, czyli de facto ceny większości spółek. Spadek ceny jednej spółki nie jest określany mianem bessy.

Bessa na rynku papierów wartościowych często kojarzona jest z recesją w danej gospodarce. Początek bessy jest zwykle jednym z pierwszych sygnałów pogarszania się koniunktury.

Pojęcie bessy może być stosowane również do innych rynków. Popularnie używa się go w odniesieniu np. do rynku nieruchomości lub rynków surowców.

 

Bezrobocie

 zjawisko gospodarcze polegające na tym, że pewna część ludzi zdolnych do pracy i poszukujących jej nie znajduje zatrudnienia.

Jego miarą jest stopa bezrobocia, będąca relacją liczby zarejestrowanych bezrobotnych do zasobu siły roboczej lub do liczby ludności w wieku produkcyjnym (16-65 lat mężczyźni i 16-60 lat kobiety).

Pewien poziom bezrobocia (3-4%) jest w gospodarce nieunikniony, a nawet konieczny (umożliwia dostosowanie struktury produkcji do zmieniających się potrzeb). Nadmierne bezrobocie jest jednak zjawiskiem niekorzystnym.

 

Biały rycerz

Biały rycerz – inwestor (korporacja, prywatna firma lub osoba) ratujący przedsiębiorstwo przed wrogim przejęciem, kupujący akcje zagrożonej przejęciem spółki za zgodą jej zarządu celem zdobycia pakietu kontrolnego.

 

Bilans

Bilans przedsiębiorstwa obrazuje stan i strukturę posiadanych przez przedsiębiorstwo aktywów (majątku), oraz wskazuje na źródła ich finansowania - pasywa.

Bilans w odróżnieniu od rachunku zysków i strat ma charakter statyczny - odzwierciedla stan majątku na dany moment i jest sporządzany na podstawie aktualnych w dniu jego sporządzenia danych z systemu księgowego firmy. Z reguły bilans tworzony jest na koniec danego roku obrachunkowego i właśnie dla tego konkretnego dnia ustalane są wszystkie pozycje bilansowe (jest to tzw. moment bilansowy). Ważną cechą informacji zawartych w bilansie przedsiębiorstwa jest ich kompletność oraz pełne udokumentowanie. 

 

Bilon

pieniądz zdawkowy, pieniądz przyjmujący postać monet - o różnych nominałach -bitych z niepełnowartościowego materiału. Bilon jest pieniądzem pomocniczym w każdym systemie pieniężnym. Jego istnienie wynika z konieczności dostosowania wartości pieniądza do potrzeb drobnych płatności.

Emisja bilonu może być dokonywana przez skarb państwa (jej wielkość, a także wysokość zobowiązań płaconych bilonem podlega wówczas ustawowym ograniczeniom) lub przez bank centralny (w tym przypadku bilon różni się od banknotu tylko materiałem, z którego został zrobiony).

 

Biurokracja

 (od francuskiego bureau "urząd' i greckiego kratos "władza") jest to typ organizacji. Termin wszedł do użycia w XVIII wieku we Francji. W socjologii termin biurokracja odnosi się do szczególnej formy organizacji działań ludzkich. Charakterystyczną cechą biurokracji jest zastąpienie autorytetu tradycji i osób sformalizowanymi zasadami.

Biurokracja jest szczególnym typem organizacji. Rozbudowaną definicję biurokracji sformułował niemiecki socjolog Max Weber (1947). Punktem wyjścia dla Webera była problematyka władzy. W oparciu o powyższe kryterium wyróżnił on trzy modele biurokracji: legalnoracjonalny (klasyczny), charyzmatyczny i tradycyjny. Organizacja jest tym bardziej efektywna im bardziej zbliża się do modelu idealnego biurokracji. Należy zauważyć, że w przeciwieństwie do dzisiejszego znaczenia weberowska biurokracja była alternatywą wobec powszechnego nepotyzmu i nadużywania władzy, systemem zmieniania pracowników o przeciętnych zdolnościach w racjonalne osoby, które bezstronnie i wydajnie służą swoim klientom. Ważną cechą doskonałej biurokracji jest racjonalność, która wynika z zaprojektowania do wykonywania określonych funkcji.

Współcześnie termin biurokracja ma pejoratywne znaczenia, ponieważ często kojarzona jest z biurokratyzacją. Dochodzi do nadmiernej racjonalizacji w procesie decyzyjnym, co określa się mianem negatywnej siły biurokracji. Ze względu na to, że biurokracja nie potrafi się dostosować do ciągłych zmian nie należy stosować tego typu organizacji w małych podmiotach. Ponadto wydajność nadmiernie zbiurokratyzowanych systemów jest stosunkowo niska. Mimo krytyki biurokracji organizacji stosowanie jej w wielkich organizacjach posługujących się rutynowymi technologiami przynosi wyraźne korzyści.

Termin biurokracja podlega ewolucji. Obecnie pojecie to używane jest w następujących znaczeniach:

    biurokratyzm - patologia organizacji formalnej; przerost formalistyki w działalności urzędów
    biurokratyzacja - władza oderwana od potrzeb społecznych i narzucająca sprzeczne decyzje z interesami społeczeństwa
    biurokracja jako warstwa urzędników-administratorów

 

 

Biznes plan

Biznesplan (ang. business plan, plan biznesowy) – narzędzie planistyczne wykorzystywane przy ocenie opłacalności przedsięwzięć gospodarczych. Sporządzany jest na potrzeby wewnętrzne firmy, a także jest elementem komunikacji zewnętrznej firmy – m.in. sporządzany jest dla banków, inwestorów w celu pozyskania źródeł finansowania inwestycji.
Biznesplan to element planowania strategicznego. Wytycza cele, metody działania oraz pomaga dokonać właściwego wyboru spośród kilku wariantów inwestycyjnych. Przedstawia analizę stanu obecnego firmy, a także może być podstawą działania dla przyszłych przedsiębiorców. Biznesplany mają wiele definicji. Najogólniej rzecz ujmując, jest to średnioterminowy i kompleksowy spis celów oraz zadań, jakie stawia się przed przedsiębiorstwem, ujęty w formie pisemnej. Jego elementami są m.in. analiza finansowa, analiza rynku, analiza SWOT.
Biznesplan sporządzany jest najczęściej na potrzeby banku, w celu otrzymania kredytu powinien być napisany wg procedur bankowych danej instytucji. Kredytobiorca powinien wykazać, że nowe przedsięwzięcie będzie rentowne, co pozwoli na obsługę kredytu. Niemniej jednak biznesplan powinny sporządzać także nowo tworzone jednostki organizacyjne oraz wszystkie przedsiębiorstwa już funkcjonujące, w celu sprawniejszego i bardziej efektywnego zarządzania po wprowadzeniu określonych przedsięwzięć.                                                                 Budowa biznesplanu:                                                                                                                                                                                                                                                 Treść biznesplanu powinna
-Odzwierciedlać aktualną, rzeczywistą sytuację analizowanego podmiotu gospodarczego z różnych punktów widzenia (finansowego, produkcyjnego, itd.),
-Uwzględniać otoczenie przedsiębiorstwa, w tym analizę rynku,
-Prezentować kadrę przedsiębiorstwa, jej kwalifikacje, doświadczenie, umiejętności itd.,
-Przedstawiać stosowane technologie produkcji, ich energochłonność lub inne istotne z punktu widzenia przedsiębiorstwa elementy, np. wpływ na środowisko naturalne,
-Być napisana językiem zrozumiałym dla odbiorcy (potencjalnego inwestora), niezbyt obszerna.
 Struktura biznesplanu 
1. Strona tytułowa:
-adresat (np. bank)
-określenie przedsięwzięcia
-lokalizacja przedsięwzięcia
-koszt przedsięwzięcia
-planowana wysokość kredytu
-inne źródła finansowania
-wnioskodawca
-adres wnioskodawcy
-imię i nazwisko szefa
-osoba odpowiedzialna za przedsięwzięcie i jej adres
-autor biznesplanu
-pieczęcie i podpisy
2. Streszczenie biznesplanu – zawiera zwięzłą charakterystykę przedsięwzięcia, główne założenia realizacyjne oraz oczekiwane skutki. Może również zawierać informacje potwierdzające umiejętności i kompetencje twórcy (lub twórców) przedsięwzięcia oraz określić potrzeby finansowe i ich strukturę (koszty całego przedsięwzięcia z opisem przeznaczenia). Synteza ta ma na celu przekonanie inwestora do idei przedsięwzięcia.
3. Charakterystyka przedsiębiorstwa – obejmuje krótką historię firmy lub przedsięwzięcia, jej cele, misję, status prawny, wielkość, sytuację na rynku, konkurencyjność ofert, wartość majątku, źródła jego pochodzenia, kondycję finansową i inne istotne informacje, np. dotyczące jakości produktu oraz działań chroniących środowisko.
4. Charakterystyka kadry kierowniczej oraz personelu firmy – opisuje umiejętności pracowników, wykształcenie, obowiązki osób zarządzających firmą, stosunki własnościowe oraz sposób podziału własności, role osób w zespole, opis systemu motywacji itp. Może również zawierać wykaz i charakterystykę doradców firmy.
5. Plan marketingowy – obejmuje analizę rynku, identyfikację klientów, lokalizację, dystrybucję, promocję oraz politykę cenową
6. Plan organizacyjny
Pracownicy – opis planowego zatrudnienia, zasady wynagradzania pracowników, tryb i koszty szkolenia
Dostawcy – wytypowanie firm współpracujących i określenie sposobów nawiązania z nimi współpracy
Księgowość – określenie decyzji o rodzaju prowadzonej księgowości
7. Harmonogram realizacji przedsięwzięcia – obejmuje opis czynności niezbędnych do realizacji przedsięwzięcia, kolejność i czas trwania poszczególnych czynności, osoby odpowiedzialne za wdrożenie i sfinalizowanie poszczególnych działań
8. Opis i analiza rynków zbytu, klientów i konkurentów – określa pozycję przedsiębiorstwa na rynku, ważne kontrakty krajowe i zagraniczne, inne powiązania z otoczeniem. Wypunktowuje również najistotniejsze szanse i ich konsekwencje oraz najistotniejsze zagrożenia i ich konsekwencje, a także wskazuje działania planowane w celu wyeliminowania lub zminimalizowania skutków zagrożeń i wykorzystania szans
9. Prezentacja nowego przedsięwzięcia z jego gruntownym uzasadnieniem, próbą określenia miejsca na rynku, wadami i zaletami, itp.
10. Plan finansowy – rachunek zysków i strat, arkusz bilansowy, rachunek przepływów środków pieniężnych (cash flow)
11. Analiza wrażliwości – określenie ryzyka nowego przedsięwzięcia.
12. Załączniki – obejmuje szczegółowe tabelaryczne zestawienia i wyliczenia.    

 

Blue chip

Blue chip - określenie dużej spółki giełdowej, cieszącej się zaufaniem inwestorów i mającej dobrą sytuację finansową. Spółki blue chips charakteryzują się dużą kapitalizacją i płynnością oraz stosunkowo stabilnym kursem.
W Polsce mianem blue chips można określić spółki wchodzące w skład indeksu giełdowego WIG20.

 

Bon skarbowy

Bon skarbowy to krótkoterminowy papier wartościowy oferowany do sprzedaży w kraju na rynku pierwotnym z dyskontem i wykupywany według wartości nominalnej po upływie okresu, na jaki został wyemitowany.          Bony skarbowe możemy podzielić na: tzw. bony do zarządzania płynnością (cash bills) emitowane z terminem wykupu od 1 do 90 dni, klasyczne bony skarbowe z terminem wykupu od 1 tygodnia do 52 tygodni. Bony skarbowe są głównie papierami wartościowymi rynku hurtowego (instytucjonalnego), choć nabywane mogą być przez osoby fizyczne, osoby prawne lub spółki nieposiadające osobowości prawnej. Sprzedawane są na organizowanych przez agenta emisji (w Polsce jest to NBP na podstawie umowy zawartej z Ministrem Finansów) przetargach emisyjnych. Szczegółowe warunki emisji bonów skarbowy Minister Finansów określa w odrębnym rozporządzeniu. Natomiast warunki emisji poszczególnych serii bonów skarbowych wyznaczone są w listach emisyjnych.               

 

Boom

Boom to:
nagły wzrost koniunktury, szybki, ale nietrwały rozkwit życia gospodarczego
krótkotrwała, sztuczna podwyżka kursów papierów wartościowych na giełdzie lub cen towarów

 

Broker

wieloznaczne pojęcie używane na rynku finansowym i kapitałowym w kilku kontekstach znaczeniowych.

W najbardziej generalnym ujęciu brokerem jest podmiot (osoba prawna, osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) świadczący określone usługi (z reguły pośrednictwa) działający na cudzy rachunek (w przeciwieństwie do np. dealera, czyli podmiotu działającego na własny rachunek). Przykładowo broker ubezpieczeniowy reprezentuje interesy ubezpieczeniowe swojego klienta, działając na mocy pełnomocnictwa i doprowadzając do zawarcia umowy ubezpieczenia między ubezpieczającym się (czyli klientem) a zakładem ubezpieczeń. Z kolei dom maklerski prowadzi tzw. działalność brokerską, nabywając i zbywając na giełdzie papierów wartościowych papiery wartościowe na rachunek swoich klientów.